Отгл. имя сущ. апаланеньне, предл.-ню, а)—пленение, б)—нападение во множестве, размножение, особенно насекомых. Дсл.; Нсл. 365. Апаланеньне ад чарцей, мурашак. Нсл. Апаланеньне чыстае ад блашчыцаў. Дсл. Апаланеньне ад чарвей. Тм. Ад Жыдоў на кірмашу — апаланеньне: нічогенька за імі ня купіш. Дсл.
апаланка-нкі, дат., предл.-нцы, ж.—маленькая "начовачка" для очистки зерна или крупы от пыли. Ар. См. палайкі, паланка, паланкі.
апаласкаць,—см. под паласкаць.
апалаць-аю-аеш-ае, каго-што, несоверш. — палаць II. Апалала крупы. Янк. I.
апал-яць-іць,—см. под паліць.
апамятавацца,—см. под памятаваць.
апанав-аць-аны-аньне,—см. под панаваць.
апанча-чы-чы, ж. 1.—покров. Гсл. Ср. асянча, семянча, запінаха, апона и под.
2. накидка(верхняя одежда без рукавов, С.), Гсл.
3. полость(покрывало для ног под седока в экипаже, С.), Гсл. См. гунька.
апарасіцца,—см. под парасіцца.
апарашэньне-ня, предл.-ню, ср.—спорос. Ар. Сьвіньня па апарашэньню. Ар.
апараваць-рыць,—см. под парыць.
апар-авацца-ыцца,—см. под парыцца.
апараца-цы-цы, ж.—операция. Шсл.; Троська (Конфэрэнца). Будуць рабіць апарацу, дык адрэжуць нагу. Ст.
апасьці,—см. под падаць.
апата-ты, ж.—апатия. МГсл.
апаўдні,—см. под апоўдні.
апэт-ту, м., област. — ахвота да яды. Ар.
апека-екі-еццы, ж. 1.—опека(надзор за недееспособными, С.) Ар.; Шсл. Няма над малымі апекі. Ст.
2. забота(попечение, опека, С.) Шсл.; МГсл.
3. попечительство. МГсл.
4. призрение. МГсл.
апекан-на, предл.-ну, зват.-не, м.—черт, дьявол, житель ада. Дсл. Як паслаў жа Спадар Бог двух апеканаў:—"Ляціце вы, апеканы, па тую душу, сіляйце ж вы яе пад скабы круччам. Дсл.
апекавацца(апекавацца, Дсл.)-куюся-куешся, кім—иметь о ком попечение, Ар.; Нсл. 364. опекать. Дзядок ім апекаваўся. Н.(Афанасьев, I, 1913, 212). Не апякуйся намі. Нсл. Бог адзін апякуецца беднымі сіротамі. Нсл. (перен.)—заботиться(о ком, о чем-либо), помогая, направляя его действия, охраняя его интересы. Дсл. Матка ўсімі апякуецца. Дсл. Отгл. имя сущ. апекаваньне-ня, предл.-ню, ср.—попечение. МГсл.
апекуш-ша, предл. и зват.-шу, м.—жирный, толстый. Дсл. Дзяцё, як апекуш; як ізь цеста зьлеплены. Дсл.
апенка(апенька, Шсл.)-кі, ж.—опёнок. Ар.; Гсл.; Ск. Пойдзем у лес у вапенкі. Пустынкі Сян. (Ксл.). Бабы пашлі ў вапенькі. Ст.
апераз-аць-аны,—см. под перазаць.
аперціся,—см. под перціся.
апетаваць-ую-уеш-уе, несоверш., перех. —есть с аппетитом, жрать. Міх. Забілі парсюка й апетуюць сала.
апечак-чку, м.—фундамент печи. Даўгое Беш. (Ксл.). Муляры зрабілі каменны апечак. Дукорка Сьміл. (Шсл.). Апечкі надабе новыя. Даўгое Беш. (Ксл.).
апякальнік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м. —покровитель, протектор. Валадзіслаў... кароль... паставіў нас апякальнікам мужом і людзём Вялікага Ноўгараду. Акты Зап. Рос.1, Но. 10, 25/IУ, 1389 г.
апякун-уна, предл.-уну, зват.-уне; мн.ч., дат.-ном, мн. ч., предл.-нох, м. 1.—опекун. Ар.; Ксл.; Шсл. Мой бацька апякун Грышкавых дзяцей. Кузьміно Сян. (Ксл.).
2. заботящийся, проявляющий заботу о ком, чем-либо. Няма чаго і мне паказаваць, знашоўся апякун такі! Ст.
апякунка-нкі-нцы, ж.—опекунша. Ар.
апяшэлы-лая-лае—сконфуженный, озадаченный. Дсл. 533. Ідзець ад пана апяшэлы. Дсл.
апячы,—см. под пячы.
апячыся,—см. под пячыся.
апінянка-нкі-нцы, ж.—большой платок, которым в холодную или мокрую погоду накрывают голову и(более) плеча. Янк. I. Апінянку забралі. Янк. I. См. вялікая хуста, хустка под хуста 2.
апінаць,—см. под пяць I.
апіраць,—см. под праць.
апірацца,—см. под перціся.
апірышча-ча, предл.-чу; мн. ч.-чы-чаў, ср.—опора. Ар.
апіс-аваць-аць,—см. под пісаць.
апівака-акі, м.—любящий "апіваць". Янк. I. Я з хаты таго апіваку прагнала. Янк. I. Апівака той швэндаўся. Тм.
апіваць-аю-аеш-ае—часто и много пить чужое, гостить. Янк. I. Апіваў ды маніў, пакуль прагналі. Янк. I.
апіўкі-вак, единств. ч. нет.—остаток от питья. Дсл. А гэта, дзяцятка, што: ня годзіцца апіўкі ўліваць у вядро, з каторага п'ем. Смл. (Дсл.).
аплата-аты-аце, ж.—оплата, платёж. Прыняў тавар без аплаты. Дсл.
аплавы-ваў, единств. ч. нет.—болезнь женская, состоящая в сильном и продолжительном кровотечении. Нсл. 364. Другі месяц, як аплавамі мучыцца жонка. Нсл.
аплесьці,—см. под плесьці.
аплятанік-іка, предл.-іку, м.—глиняный горшок, оплетенный проволокою. Куцьця варыцца ў ваплятаніку. Ст.
аплятаць,—см. под плесьці.
аплявуха-ухі-усе, ж.—затрещина(пощечина, С.) Ар.; Шсл. Пачаставаў яго аплявухаю добра. Ст. Дам аплявухі. Ст.
82 👁