3. соверш. к каціцца в 3-ем см. Змоўкне, і сьлёзы пакоцяцца. Гарун: Жабрачка.
4. соверш. к каціцца в 4-ом см., поягниться. Авечкі коцяцца, пакаціліся. Нсл.
іскаціцца, скаціцца, 1. соверш. к каціцца в 1-ом см., спуститься вниз, катясь по наклонной поверхности; скатиться. Ар. Бочка скацілася далоў.
2. соверш. к каціцца во 2-ом см. Зорка скацілася.
3. соверш. к каціцца в 3-ем см. Сьліза скацілася. Соверш. выкаціцца, выкачуся, выкаціцца, 1. катиться, выпасть, высыпаться, выйти наружу из чего-л., выкатиться.
2. соверш. к каціцца. З пад ейных павекаў выкаціліся буйныя сьлёзы. Дудзіцкі(Бацьк. Но. 49-50/435-436).
кацьма-мы, ж.—зараза. Халоп. (Юхн.). Кацьма ў вавечкі ўбілася. Халоп. Каб на цябе кацьма напала! Тм.
кацьмак-ака, предл.-аку, зват.-ача, мн. ч.-кі-коў-ком, мн. ч., предл.-кох, м.—грубый, неопрятный, даже отвратительный человек. Мікалаўшчына.
кацюх-ха, мн. ч.-хі-хоў-хом-хі-хамі-хох, м.—чурбан. Адрэж кацюх на ўзгалавашчы. Вульлянавічы Сян. (Ксл.).
кацюлька-кі, дат., предл.-цы, ж.—круглая чурка, подкладываемая под ухват, чтоб легче вставить горшок в печь. Ксл. Падлажы кацюльку пад вілкі — лягчэй будзе. Аляксандрава Гар. (Ксл.).
качадык-ыка, зват.-ыча, мн. ч.-ыкі-коўком, мн. ч., предл.-кох, м.—железная спица, при помощи коей плетут лапти. Дсл.
качалка-лкі-лцы, ж.—круглый деревяный брусок для катания, при помощи "валка" высушенного белья, скалка. Растсл.; Гсл.; Нсл. 231. Няма качалкі пакачаць хусьце. Ар. Уменьш. качалачка-чкічцы—валечек. Харошанькая качалачка. Нсл. 231.
качалачка-чкі-чцы, ж1. катышек. У лазьні, як мыешся, качалачкі на целе адкуль бяруцца. Нсл. 231.
2.—см. под качалка.
качалкі-лак, единств. ч. нет.—валёк для белья, Шсл. рубель и скалка для катания выстиранного белья. Раст.: Смоленск, 149. Няма сваіх качалак, чым пакачаць хусьце. Ст. (Шсл.).
качан-ана, предл.-анё, зват.-ане; мн. ч.-ныноў-ном, мн. ч., предл.-нох, м.—твердый стебель капусты, кочерыжка. Ар.
качарожнік — чапёльнік. НК.: Очерки, Но. 518.
качарэжка-жкі-жцы, ж.—клюка, Гсл. палка с загнутым концом, как у кочерги. Ар.
качарэжнік-ка-ку, м.—угол для ухватов. ПНЗ; Ар.; НК.: Очерки; Гсл. См. вілачнік.
качатых-ыха, предл.-ыху, зват.-ыша, м.—ключек для плетения лаптей. Падай качатых! Путрына Сір. (Ксл.).
качаць-аю-аеш-ае, многократ. каго-што, 1. (двигать какой-л. круглый предмет, заставляя его вращаться, С.); кататься. Шсл. На Вялікдзень качаюць яечкі. Аш. Гэты яблык будзеш качаць. Н. (Афанасьев: Сказки, 1, 1913, 210). Хлопцы качаюць круточкі з бляхі. Сянно(Ксл.). Отгл. имя сущ. качаньне-ня, предл.-ню—катание. Ар. Качаньне яец. Нсл. 250. Качаньне бярвён. Нсл. Качаньне хусьця. Тм. Соверш. закачаць—замарать, валяясь. Белую сарочку закачала ты. Нсл.
раскачаць, соверш.—(катая, расплющить, сделать тонким, плоским, С.) раскатать. Раскачай цеста на рэзьнікі. Нсл. 555. Прич. раскачаны—раскатанный. Раскачанае на макарон цеста. Нсл.
2. валять(разглаживать при помощи катка, валька), катать, Нсл. катать. Шсл. Качаць хусьце. Нсл. Качай хусьце. Лужасна Куз. (Ксл.). Зараз буду качаць хусты. Ст.
3. разминая руками и двигая по к.-л. поверхности, придавать окружную форму. Качаць макарон. Ар.
4. многократ., о овцах—рождать детенышей, катиться. Авечкі качаюць заўсёды па двое, а наша каціла адно. Нсл. 250.
пакачаць, соверш. к качаць в 1-ом см.—катать некоторое время. Ар. Пакачаў троху кацёлку, і досыць; нашто так улягаць.
2. соверш. к качаць в 2-ом см.—окончить катать. Ганька хусты пакачала. Ар.
качацца-аюся-аешся, несоверш. 1. кататься по чем лежа. Не качайся па пасьцелі. Нсл. 231. Малы качаецца па хаце, як гарбуз у градах. Нсл.
2. валяться. П'яны качаецца па сьнезе. Нсл. 231. Качаюцца ізь сьмеху. Нсл. Сьмяецца аж качаецца. Ар.
2а. катиться. Ар. Клубок качаецца. Нсл. 231.
3. хворать лежа. Жыватом качаецца. Нсл. 231. Соверш. выкачацца—вырости или выздороветь. Я дужа добра даглядала яго — выкачаўся ён, толькі галава аблезла, як качан. (Дсл. под дюжа).
адкачацца, соверш.—проболеть(лежа, С.). Шсл. У лячэльні адкачаўся зь месяц. Ст.
4. быть в небрежении, валяться. Нашто ў цябе белыя сарочкі качаюцца па лаўках? Нсл. 231. Соверш. закачацца—замараться (валяясь. С.). Белыя ніткі закачаліся. Нсл.
пакачацца, соверш. к качацца в 1-ом, 2-ом и 3-ем см., некоторое время "качацца".
пракачацца, соверш.—проболеть лежа. Іг.
качка-кі, дат., предл.-цы, ж.—утка. Ар.; Заронава Куз. (Ксл.); Растсл.; МГсл.
84 👁