разжаліць, -лю-ліш-ле, соверш., перех. —разжалобить. Шсл.; Нсл. А ніхто малаздзе слова не прамове, сэрца не разжале. Кажамякі Імгл.(Косіч 27). Разжаліў ты ўсіх нас, чалавеча, сваімі расказамі. Ст. Вечар стаіш, не заплачаш, татачку не разжаліш. Рылавічы НЗ.(ПНЗ,41). Яго ніяк кічым не разжаліш. Нсл. жалуд-уда, предл.-удзе; мн. ч.-ды-доў-дом, мн. ч., предл.-дох, м. 1. жолудь. Гсл.; Ар. 2. только в мн. ч. жалуды—трефи. Уменьш. жалудок-дка. Ар. жалудка-дкі-дцы, ж.—карта крестовой (иначе трефовой, С.) масти. Нсл. 154. Жалудку кінуў, паклаў. Нсл. жалудны, (Ар.; Нсл.), жалудовы, (Нсл.) —крестовый(иначе трефовый, С.), относящийся к крестовой масти. Нсл. 154. Жалудны кароль. Нсл. Жалудовая масьць. Тм. жаль-лю, предл.-лю, м. 1. чувство обиды. Нсл. 152; Ар. Хто каму сваю віну й жаль адпусьціць, Пан Бог яму грахі адпусьціць. Кіт. 9614. Такі ж жаль абгарнуў, што ня ўцерпіла маладзіца ды заплакала. Ст. Вялікі жаль маю на яго. Нсл. Із жалям на яго й памер. Тм. Жаль увагі ня мае. Послов. Тм. Маю, мая матухна, жаль на цябе. Гсл. 2. (жалость, С.) сожаление. Нсл. 152; Гсл. Ні каплі жалю няма ў ім. Нсл. 3. (сожаление, С.) раскаяние. Нсл. 152. Ня прыйдзе да баязьні Божай із жалям сэрца. Кіт. 67а2. Чалавек бяз жалю ў сэрцу, ня думае, як адказаць перад Богам. Нсл. жаль, безлич.—достойно сожаления, жалко(жаль, С.) Гсл.; Нсл. 152. Жаль імне дужа цябе: ды ня так, як сябе. Нсл. Нсл. жальба-бы, ж.—жалоба, МГсл. Песьні жальбы. Назоў 2-га зборніка вершаў К. Міцкевіча. Цяпер ты прыбіта жальбою. Крушына: Лебедзь, 15. жальба—тоска. Гсл. жальны-ная-нае—выражающий "жаль" — чувство обиды. Зоры наўкола....жальны ўсхліп. Салавей: Сіла, 66. О не, ня жальным крыкам жураўлі трыважаць супакой вышы. Тм. 74. жамкі-каў(один жамка)—пряники. ПНЗ. жаноцкае-кага, у знач. спкм.—очищение у женщин, бывающее каждый месяц, Нсл. 154. менструация. жаноцкі-кая-кае, 1. женский. НК.: Очеркі, 140; НК: Дудар, 196; Гсл.; Ксл.; Вят., Вост. (Даль)—свойственный женщине. Нсл. 154. Багамольле жаноцкае. Кіт. 57б13. У жаноцкае дзела ня сунься. Сянно (Ксл.). Пастуху далі жаноцкую сьвітку. Ст. Жаноцкія песьні. Нсл. За кажух барані жаноцкі — семдзясят грашэй. Стт. 472. 2. относящийся к жене. Нсл. 154. Жаноцкую пабраў адзежу. Нсл. жаноцкі стан—женский пол. жана-ны, ж.— жена, супруга. П. Бярэзнае, Зьметнеў на Чарнегаўшчыне(Курило: Матеріяли до укр. діялект.). Выяжджае сын Даніла, ды на Русь на вайну; пакідае сын Даніла Кацярыну жану. Из песни. Цярэшку бяда стала....жана спала. З гульні "Цярэшка". жандар-ара, предл.-ару, зват.-ару; мн. ч.-ры-роў-ром-роў-рамі-рох, м.—жандарм. Шсл.; Ар.; Васілеўскі(Полымя, 1929, УІ, 192); Арлоўск.(Лесков, 1,212). Дзе жандар званкамі зьвягне, то ўсіх у вастрогі цягне. Гутарка (Б. Шляхам, 1967, Но. 6). Жандары паказавалі людзём труп Грынявіцкага Агнявіца. (Беларус, Но. 71). Друкарня была захоплена жандарамі. Дыла(Беларусь, 131). Важна красаваўся польскі жандар. Хмара(Б. Ускалось, 1955, Но. 5, 10). жаніба-бы-бе, ж.—женитьба. Віл. Ласкат. жанібанька-нькі-ньцы, ж. Віл. жаніць-ню, жэніш-не, несоверш., каго —женить; способствоть совершению брака. Ар. Соверш. ажаніць. Ар. Валента ажаніў сына. жаніцца-нюся, жэнішся, несоверш. зь кім—жениться, на ком, вступать в брак(о мужчине). Ар. Жаніся, пакуль дурні не зьвяліся. Послов. Загай Пух. (Шсл.). Соверш. ажаніцца, зь кім—вступить в брак. Ар. Аляксандра ажаніўся з Тацянаю. Ар. Отгл. имя сущ. ажаненьне-ня, предл.-ню —женитьба, вступление(мужчины, С.) в брак. Нсл. 361. На трэйці дзень па ажаненьню пабіліся. Нсл. жанчына-ны-не, ж.—одна женщина. Адна жанчына ў гаспадарцы нічога ня зробе. Ст. См. жонка в 1-ом зн. жар-ру, предл.—ру, зват.-ру, м.—горячие угли, яркие, но без пламени. Ар. У печы шмат жару. Ст. Дастань жару зь печы. Раіна Аз. (Ксл.). жарына—один уголь "жара". Ар. Уменьш. жаратак-тку, предл.-тку. Ар.; Пск. Пролог 1383 г., 87. Жаратак зграбалі чужымі рукамі. Дуб.: Гімн выгнанцаў. жаробка-бкі-бцы, ж.—юная, еще не жеребившаяся кобыла. НК: Очеркі, 354; Ар.; Вугляны Куз. (Ксл.); Шсл. Будзем гадаваць самы жаробку. Ст. жаронкі-нак(-нкаў), единств. ч. нет.—конопляная шелуха. Замошша (Ксл.). У нашым дзягне шмат засталося жаронак. Замошша Сян. (Ксл.). жарабок-бка, предл.-бку; мн. ч.-бкі-бкоў-бком-бкі-бкамі-бкох, м.—жеребец. НК.: Пособ 100; Гсл.; НК: Очеркі, 353; Север.(Косіч 761); Ксл.; Шсл. Канавал склаў жарабка. Рыбчына Сір. Купілі дарагога жарабка. Ст. жарабоўка-ўкі-ўцы, ж.—жеребьевые слова, НК: Игры, Но. 54. жеребьёвка, вынимание жребиев, бросание жребиев. жарабаваць-бую-буеш-буе; повел.-буй-буйма—выбирать по жребию. НК: Игры, Но. 54. жарабё-бяці, дат., предл.-бяці, твор.-бём; мн. ч. жарабяты-ят, ср.—жеребёнок. Ар.