2. перен.—капелька, подобная росинке, падающей на заре на растения. Нсл. 218. Карова каб зорачку малака дала! Нічога няма ў цыцках. Нсл. зорка II-ркі-рцы, ж.—зрачек. Нсл. У самую зорку лучыў. Нсл. зорна, нареч.—звёздно. Гсл. Аж зорна ў ваччу ад ягонае табакі. Гсл. зорны-ная-нае, 1. прилаг. к зорка. 2. звёздный, покрытый, усеянный звёздами. Гсл. Зорнае неба. Гсл. Расьці, дужэй пад сінім зорным небам. Лойка: Л. песьня. зорыць-ру-рыш-ра, несоверш., перех. Пск., Твер. (Даль)—подстерегать, высматривать. Даль. Ібача Міхаська — мільгнуў баравік! Ён увесь захадзіўся, як той рухавік. Падбег, прысядае, ды зорыць к хорт. Колас: Грыбы. Паляўнічы зорыў зайца. Халопенічы (Юхн.). Вочкі чыесь зораць і вяселяць струнны гуд. С. Музыка 182. А ён зорыць ёй у вочы. Тм. 246. Зорыш наўкола. Салавей: Сіла 66. Соверш. празорыць—прошляпить, проворонить. Халоп. (Юхн.). Цэлы дзень у радоўцы празорыў. Халоп. (Юхн.). Соверш. узорыць —досмотреть. Халоп. (Юхн.). І статку ня ўзорыў свайго. Халоп. зошлы—ушедший (откуда-л., С.) Нсл. 218. Конь зошлы з двара. Нсл. Зошлы з гэтага сьвету—умерший. Ня трэба блага ўспамінаць зошлага з гэтага сьвету. Нсл. 218. за—предлог с род., вин. и твор. падежами. І. с родительным падежом- Иногда употребляют при определении времени, когда что-л. случилось,—при, во времена. За жыцьця яшчэ зрабіў яго гаспадаром. Карскі ІІ-3, 5. За дзяржавы Жыгімонта Старога. Баркул. летапіс. За жывата дастамэнт чыні. Кіт. 5266. За жывата свайго альбо пры кананьню (мае) двух наўчоных ужыць. Кіт. 47а7. За жывата свайго добра чыні. Тм. 5266. Сяло наша люднее, палюднела за добрага пана. Нсл. 275. Цікаўшая "праўда" Іверса што да слонімскіх падзеяў за гітлераўскай окупацыі. Блр. Голас, Но. 63, 1959. в нареч. соединениях: За цямна. За сьвятла. за дзён—во дни. ІІ. с винительным падежом: 1. при определении времени, после которого должно произойти какое-л. действие: чрез, через (такое-то время). Ар.; Гсл.; Ксл.; Нсл. 158. Зрі за осми листов. Пскоўскі зб. Сын. бібл., Но. 53/255. За дзьве гадзіны будзем тамацкі. Бель Выс. (Ксл.). За гадзінчку прыйду. Гсл. За які тыдзень зьявіўся ў Слоніме нейкі Чарняўскі. Хмара (Б. Ускалось, 1954, Но. 38). Можа ад гэтых словаў за колькі год залежыла доля профэсара на высланьню. Рамановіч (Бацьк., Но. 40-41/270-271). За квадранец прыйду. Нсл. 231. 2. а] употребляют, указуя время, в продление которого что-то случается, происходит: за. Ксл.; Ар. За тры гады скончыў школу. Ар. За дзень звазілі снапы. Карма Куз. (Ксл.). б) при определении времени, в котром что-то происходит: во время. Гсл.; Нсл. 158. Гэта было яшчэ за прыгон—в крепостное время. Арш. (Мат., Б. Но. 32). За Сулейман прарока... аднаго дня вайвода мовіў да Сулеймана. Кіт. 19610. Што Пан Бог за Адама душы стварыў, то на той табліцы ест. Тм. 12567. За Саса было хлеба й мяса. Нсл. За пагоду трэба ўпратаць сена. Нсл. За пагоду трэба ўправіцца на полю. Гсл. За жывоцьце свае падзяліў дзеці. Нсл. 155. За будзьні ў лапцях ходзіш. Маск. Слабада Крапівенск. пав. Тульск. губ. (Буддэ: Тула, 22). Надабе скасіць траву "за-пару, уратаваць яе за-пагоду". НК.: Очеркі, 459. 3. употребляют, указуя время, которое отличает одно действие, случение от другого, следующего, часто выражаемого существ. в род, падежи с предлогом "да". Каторага прарока Пан Бог душу мустафою (араб., порокам) назваў, нествараючы зямлі, за колька тысячаў год уперад? Кіт. 56614. Некаторыя вучанікі прыходзілі да школы за паўгадзіны да пачатку заняткаў. Ар. 4. место "каго, чаго"—за, вместо кого, чего-л. Добра чынь, добра зыч — за сэдэку (араб. субожніна) йдзе. Кіт. 95. Каб ня была суседачка за матку, каб ня была паветачка за хатку. Из свад. песни. 5. употребляют, показуя на лицо, которе выступает, или принимается как кто или что: за, в качестве кого, чего-л.; как кто, что-л. Даўней ён у дварэ за кухара служыў. Ст. Узялі яе за сястру. Н. (Афанасьев, ІІІ, 1914, 105). Дух Сьвяты паставіў вас за япіскапаў. Луцк.: Падзеі Апост, 20: 28. Татулька быў за кума. Чартавічы Сур., Север (Шэйн, ІІ, 417). Шырын за жонку возьмеш. Крушына: Лебедзь 55. Адну ненаглядачку за жонку вазьму. Купала. Некаторых (прарокаў) за халап'ю прадавалі. Кіт. 11365. Прыяжджае нейкі пан і просіць яе за бабу. Дубровіцы Н. (Демид.: Веров., 101). 6. употребляют для определения причины: за. За галоднага карменьне тысяча платы дам. Кіт. 121а8. Фітрэ (араб., род платы) за(быўся) аддаць байрамнага дня, за тое нявольніка на волю пусьціў; ці будзе прынята? Тм. 1863. За мае жыта ды мяне ж біта. Послов. Злуецца за крыўду. Ар. Восъ яны й завялі сьпярэчку за жарабё. Бых. (Ром., ІУ, 23). Зьнібее сэрца за розныя падзеі. МГсл., перадмова. За што ты б'ешся? Ар. 7. употребляют для определения основания какого-л. действия: на. Ана, забраўшы рэчаў Адамавых... да Валыні ўцякла, і тут дзяржана за паруку да права. Суд. Акт., 1533.