Старонка 407
◀ / 1324 ▶
з надабі, нареч.—по нужде, по необходимости. Нсл. 214. З надабі ўлез у даўгі. Нсл. з прысілу—по принуждению. См. прысіл. Размырыла сонейка гультайку (суку), і яна з прысілу хаця б мала-мала кратанецьх сваім калматым хвастом. Гарэцкі: Песьні, 68. з голаду— с голода. На паліцу зуб з голаду кладзець. Купала: Спад. 9. з холаду—с холода. Адубееце з холаду. Лынькоў: Воўчы лог(Калосьсе0 1935 г., Но. 2, стр. 96). Сінія вусны ледзь краталіся з холаду. Хмара (Калосьсе, Но. 1/18, 1937, стр. 7). Яна з агіды, холаду й страху трасецца. Я- Г-кі: Казкі, Но. 2, стр. 5. з:—от. Ня будзеш меці швагеркі, ані зь дзевера назолы. ЧЧ (Б. Студіс, II, 1969, 73). З хлынканьня хлеба не пад'ясі. Юрсл. з жаху—от ужаса. Зь вялікага жаху проста ўмлеў чалавек. Ст. з марозу—от мороза. Рукі сусім адубелыя з марозу. Дсл. з падымку—от поднятия. З падымку гэта сталася. Ар. з прыбытку—от прибыли. З прыбытку галава не баліць. Послов. із страху—от страха. Нехта спален з тых грымотаў. С. Музыка 94. Загіне з выстралу каршун. Купала: Тая незаб. вясна. зохаць-аю-аеш-ае, несоверш. 1. сильно плакать, охать с воплем. Нсл. 218. Досіць табе зохаць, зоханьням не падыймеш. Нсл. Однкрат. зохнуць-ну-неш-не—охнуть, вздохнуть. Нсл. 218. Ані зохні! Нсл. Ані зохнуў па табе. Нсл. Соверш. зазохаць —начать охать с воплем. Як пачулі, такі зазохалі ўсі. Нсл. 218. 2. тосковать от любви. Нсл. 218. Так і зохае па ёй. Нсл. Асячэньне на яго напала, што ён па ёй так і зохае. Нсл. 371. зоханьне—ня, предл.-ню; мн. ч.-ні-няў, ср.—охание, плач в голос. Нсл. 218. Што там зоханьня было! Нсл. зохнуць,—см. под зохаць. золак-лку, предл.-лку, м.—первые проблески утренней зари на горизонте, рассвет (время суток перед восходом солнца, когда начинает светать, С.) Гсл. рассвет. Ксл.; МГсл. Я ўстаў, як толькі заняўся золак. Стаішча Чаш. (Ксл.). Прачхнуўся... і абачыў над сабой сталяное сьвятло золку. ЗСД 285. Яны праляжалі моўчыкам аж да самога золку. ЗСД 297. Знаёмаю змалку дарогаю выйду на золак. Салавей: Сіла 46. Раз зышла зь нябёс вясёлка і ступіла на зямельку ды ўраніла там кудзельку, сукры ранічнага золку на зямлю пасьцельку. С. Музыка 274. Мужыкі, схапіўшы косы, беглі ў макраватай мыгле золку на сенажаць. Дзьве Душы, 4. золакам, золкам, нареч.—на рассвете. Ксл. Вярнуўся зь места золакам. Сініцына Віц. (Ксл.). Уменьш. золачкам. А золачкам не зацемілі, як падышоў да самага сяла іхны ўзьвед. ЗСД 295. золата-та, у золаце, ср.—золото. золатца-ца, 1. уменьш. к золата. штаба золата—слиток золота. на вагу золата—на вес золота. золатца-ца, уменьш. к золата. 2. ласковое обращение. Дсл. 238. Матулька золатца, ня лай мяне. Дсл. Баба мая — золатца. Дсл. зол-ачкам-кам,—см. под золак. золзы, единств. ч. нет.—болезнь желез у лошадей, воспаление слизистой оболочки глотки и носа; мыт. Ар. См. здлаза. золка, нареч.—сыро и холодновато. Ар.; Ксл. Золка нагам. Невел. (Бузук: Невель 10). Мокра й золка на дварэ; дождж ідзець неперастаючы. Чарніца Лёз. (Ксл.); Бясл. Зраньня было дужа золка. Сінішча Віц. (Ксл.). золкі-кая-кае—холодный и сырой одновременно. НК.: Пособ., Но. 4; Ар. Лясьніцкі яшчэ нейкі час стаяў над вадой, апаласканы хвалямі золкага ветру. ЗСД 338. Памалу ў нутр уплывае золкая жудасьць. Тм. 130. Вечар нейкі золкі, сьцюдзена стаяць. Бардзін Краснап. (Бясл.). золь-лі, ж.—холод в соединении с сыростью. НК.: Пособ., Но. 4. Якая золь! Іг. Вітай... зару з пад цьмянасьці золкай і золі. Дуб. Якая сядні на дварэ золь! Аськершчына Беш. (Ксл.). Пакрысё пачалі забывацца аб тым дні, што дажджом і зольлю так уеўся кажнаму ў косьці. Акула 515. Валей чужыны золь, але ня лёс раба. Жылка, 42. зорка, уменьш. 1. к зара 1. 2. к зара 3,—звезда. МГсл.; Шсл.; Ксл.; Растсл. Ясна засьвяціла на небе зорка. Марцінкава (Ксл.). зорка лятучая—падающая звезда. зорачка-чкі-чцы, уменьш. 1. к зорка 1. На небе зорачка сьвітае. Водзьвінка Імгл. (Косіч 240). Зарала зорачка ясьненька, вышывала Марынка красьненька. Горц. (Кот. 203). 2. к зорка 2—звездочка. З пад тае зорачкі сонца выкацілася. Міхайлавец, Стдуб.(Косіч 10). зорухна-ны-не, ласкат. к зорка 1, 2. Спадарыня, перапёлачка, зорухна... дай ложачку дзяцятку варыўца сырога. Баркулабаўскі летапісец, изд. Романова, Вльня 1910, стр. 39. зорка І-ркі-рцы; мн. ч. зоркі, зорак или зоры, зор, ж.—звезда Гсл. А ўзыйдзіце ясны зоркі, а знайдзіце ключы звонкі! Пара зямлю адмыкаці. Из песни, Нсл. См. гвязда. Уменьш. зорачка-чкі-чцы, 1. звездочка. Гсл.
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
76 👁
◀ / 1324 ▶