Соверш. удукрыць—вбить в голову, Ксл. втемяшить. Удукрыў, дык палкай ня выбіць. Луб'ева Аз. (Ксл.). удукрыцца, соверш.—влезть в голову, Ксл. втемяшиться. Дурню як удукрылася ў галаву, што ён майстра. Сукрэмна Сян. (Ксл.). дула, предл.-ле; мн. ч. дулы, ср.—залив реки, соединяющийся с рекой или отделенный от реки наносным песком. Дсл. дулелы-лая-лае—гнилой. Дсл. 191. дулець-лее, несоверш.—гнить (в "дуле" или как в "дуле" С.). Дсл. 191. Сена дулее ад дажджу. Дсл. Дулее сухая быліна ў пяньцэ. Дсл. дулёўка-ўкі-ўцы, ж.— дуля 2. Юрсл. Дулёўкі ўрадзілі — па хунту. Юрсл. дуля-лі-лі; мн. ч., род.-ль(-ляў) 1. груша (дерево, родящее большие груши). Гсл.; Ар.; ПНЗ; Юрсл. У нашым садзе дзьве дулі, а на гумнішчу — ігруша. Ар. Зьмерзла чатыры дулі. Юрсл. 2. плод дерева "дулі", Ар.; Шсл.; ПНЗ. большая груша. НК: Очерки, Но. 72; Русінава Сян. (Ксл.) На зіму насушылі дуль. Ст. 3. шишь(кукиш, С.). Ар.; ПНЗ; Шсл.; Ксл.; НК: Очерки, 72. Вось табе дуля пад нос. Нсл. На, табе дулю ў нос! Ст. Падвязі, памей к нам ласку. — Вох, разумны йдзе знашоўся! Маеш дулю, пане Грыцу! Не з такім, браток, зышоўся! Гарун: Кан. Паўлючонка. 4. кулачный удар в лицо. НК: Очерки, Но. 72. дуліна-ны-не—одна "дуля" в 1-ом и 2-ом зн. НК.: Очерки, Но. 72. Купіў дуліну, няхай сядзіць. Юрсл. Ці хочаш дуліну: цьвердавата, але дужа салодкая. Тм. дулька-лькі-льцы, уменьш. к дуля 1, 2. Ар.; Шсл.; Нсл. Пасадзіў пяць дуляк, можа прымуцца. Юрсл. Што й пад дулькаю, пад ігрушкаю сядзіць галуб із галубкаю. Жукова Імгл.(Косіч 60). Падбіраць дулькі. Нсл. 148. На, ізьеж дульку. Ст. Нашы дулькі яшчэ цьвярдыя. Ар. дулечка-кі, уменьш. к "дулька". Ар.; Нсл. 148. дулуках, (из далоуках), нареч.—внизу. Тв.-Рж. (Даль). Ляжы не вярціся, у дулуках будзеш!—лежи смирно, упадешь. Рж. (Даль). дулукі, (из далоўкі С.), нареч.—вниз. Ксл. Зваліўся Сяргейка зь печы дулукі й крычыць. Селішча Гар. (Ксл). дулька-лькі-льцы, ж.—очень мелкое волокно, которое сыпется при растрясании льна. Варсл. —прыль, мусор. Зьмяці, дачушка, дульку й выкінь на сьметнік. Варсл. Ср. дула, дул-елы-ець. 2.—см. под дуля. дум I, дума, предл. думу, зват. думе, м.—думчий. Дсл. 192. На пярэймы ім сьвяты Полхва; ён із думамі, з баярамі, із сваімі войстрымі мячамі. Дсл. дум II, дума, предл. и зват. думе, м. —дюйм Дсл. 192. Восьмі дум, дзевяць дум(як мераюць дзервы). Ц.с. Высачэрт Пар. (Дсл.). дума-мы; мн. ч.-мы-маў, ж. 1. дума, мысль. Ксл.; Нсл. 148; Шсл. І задумала я думу вялікую. Вярхоўе Беш. (Ксл.). Нейкая цяжкая дума залезла ў галаву. Ст. Думае думу вялікую, паняў радзіну багатую. Из песни, Нсл. Уменьш. думка-мкі-мцы—раздумье, дума. Нсл. 148. На думках сядзіць. Нсл. Думка думку паганяе. Тм. І ў думцы ў мяне ня было гэтага. Тм. Першы(перш) было гэтае ў думках. НК: Пособ. 131. Ласкат. думухна-ны-не—думушка. Задумала думухну. Горц.(Кот. 208). 2. дума—дума(орган управления, С.). МГсл.; Ар.; Нсл. 148, совет городской или общественный. Нсл. 148. месцкая дума—городская дума. Нсл. 148. гаспадарствавая дума—государственная дума. Дума пастанавіла. Север.(Раст.: Северск. 156). думар-ара, предл.-ару, зват.-ару; мн. ч.-рыроў-ром, мн. ч., предл.-ох, м. (ирон. С.) —непонятливый, (Бяльсл.) несообразительный. Ай, які ж ты думар, ніяк у галаву ня возьмеш. Хведараўка Краснап. (Бяльсл..). Ср. дум I. думаць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, несоверш. 1. думать, (Шсл.) полагать, считать, предполагать. Ар. Яшчэ нешта ён думае. Ст. Прич. думаны-ная-нае (или: думан-анаана)—думан. Ці думана ж гэта, каб аб Покровах пашоў сьнег. Дсл. 191. Соверш. здумаць што—выдумать, придумать, изобрести. Варсл. Ня дурань здумаў прыказку. Варсл. Соверш. падумаць—подумать. А яна пагледзела на яго збоку й падумала, што ён адылі прыгожы, а потым адвярнулася й памысьліла: "Ты разумны цяпер разважаць, а йдзе ты сам быў уперад, вайсковы Беларус". Дзьве Душы, 177. Соверш. уздумаць на каго или с прибавленным предложением дополнения, 1. вспомнить. Шсл. Седзячы ў месцкім садку на лавачцы, Абдзіраловіч уздумаў на Іру. Дзьве Душы, 178. Ніяк ня ўздумаць, дзе гэта было. Ст. 2. вздумать(неожиданно задумать, пожелать что-л. сделать). 2. предеваться раздумью. 3. (праз каго-што)—думать, заботиться, беспокоиться. выдумаць, соверш., перех.—выдумать, изобрести, (Шсл.) создать воображением; измыслить то, чего не было. Выдумалі новую машыну. Ст. Несоверш. выдумляць-яю-яеш-яе; повел.-яй-яйма— выдумывать (измышлять, С.) Гсл.; Ар. Пялі песьні, каторыя самы ж і выдумлялі. ЗСД. 63. Вось ён байкі выдумляе, як зладзеяў моцна б'юць. С. Музыка, 80. думацца-аецца, безлич., несоверш.—думаться. Ар.; Шсл. Усяляк думаецца чалавеку. Ст. думацца-аюся-аешся, несоверш. — думаць. А ты як думаешся, так яно й будзе. Ст.