1629. У свіныя галасы — позна. Як кормяць свінні, то яны тады толькі пачынаюць вішчаць, пазней у параўнанні з іншай свойскай жывёлай. Гл. таксама заўв. 1008.
1648. Зацінь — удар тапаром па дрэву, бервяну. Маецца на ўвазе першы «зацінь», пачатак.
1670. Шабас — субота (яўр.), тут: адпачынак.
1687. Пашыраны традыцыйны выраз многіх чарадзейных казак, які зрабіўся прыказкай.
1692. Федароўскі чамусьці лічыць, што гэта пра зладзейства.
1702. Бордза — хутка.
МАТЭРЫЯЛЬНЫ БЫТ
Гаспадарлівасць. Сялянская сядзіба
11а. Не хацае — не хоча, не старэецца.
12. Гаспадарка патрабуе безупынных клопатаў, дбайнасці.
Амбарас (польск. ambaras) — клопаты, турботы ў гаспадарцы, лішняя работа (Бяльк., 52).
17—24. Недагляд у гаспадарцы прыводзіць да страт, недабору. Ворак (польск. worek) — мех, мяшок.
33. Крыха — крошка; горба — гурба, многа.
51. Кара — тут: скарынка.
53—63. Пра гаспадарлівую беражлівасць. Да назапашвання «на чорны дзень» селяніна вымушала неабходнасць — часты недарод, нястача, няўпэўненасць у будучыні.
64—66. Пра гаспадарлівую руплівасць. Маюць і класавы сэнс.
76. Падвор'е — гаспадарка, двор, сядзіба.
83—87. Гавораць да таго, хто спяшаецца дадому.
93—105. Незласлівая насмешка са сваёй жа беднасці.
93. Вашэць — форма звароту: ваша мосць (ваша міласць), ягомасць. Была характэрна больш для шляхецкага асяроддзя, таму ў сялян такі зварот набываў іранічнае адценне.
98, 99, 105, 106. Клетка — тут: клець.
108. Пра чалавека бяздзейнага.
113. Гудзяць — абгаворваюць.
117—130. Пра значэнне скаціны ў сялянскай гаспадарцы. Адначасова падкрэсліваюцца і тыя вялікія клопаты, якія звязаны з утрыманнем жывёлы, і той непазбежны «ўпадак», г. зн. страты, выдаткі, якія яна часта прыносіць селяніну (кармы, падзеж і г. д.). Упады — клопаты (Бяльк., 460).
120. Прыпадак — тое ж, што ўпадак.
125. Паўціна — манета ў паўрубля (рус. полтинник).
131—147. Пра хатнюю птушку і яе месца ў сялянскай гаспадарцы. Аднак без іншай жывёлы птушка — адзнака беднасці. Большасць прыказак пра хатнюю птушку стасуецца да многіх жыццёвых сітуацый, аналагічных тым, што адзначаны ў прыказках. Напр., 137: гаварылі пра таго, хто жабраваў.
146. Прыкмета-павер'е.
148—155. У параўнанні з іншай свойскай жывёлай каза ў беларускай вёсцы была не вельмі пашырана. Яна лічылася «бядняцкай каровай», была
83 👁