В поле две воли (т. е. чья сильнее); Чья сила, того и воля (Даль, 834—835). 885—888. Праца на зямлі адплоціць. Рагач — ручкі ў сасе. 892, 893. З сялянскай агрaноміі, якая раіць сеяць грэчку ў сухі, пагодлівы дзень. 894—922. Вялікая група прыказак, якія вучаць дбайнасці і працавітасці на сялянскай гаспадарцы. 912. Гартай, або артай,— араты; старажытнарус. і бел. слова, якое набыло іншую форму пад уплывам літ. artojas (гл. таксама: З нар. сл., 282). 916. Ніва — поле, добра апрацаванае і падрыхтаванае да сяўбы. «Ніва — не вяліка, ну здаброная; поля многа пасееш, а таво не зародзіць, што ніва» (Добр., Смол., 40). 923—950. З народнай аграноміі. Патрэбнасць угнаення сялянскіх палеткаў асабліва хвалявала беларускага хлебароба. Адсюль і значная колькасць прыказак-павучанняў на гэту тэму. 942. У Федароўскага памылкова «ў гаю». 947. Там жа (в. Тонеж Тураўскага р.) адначасова была запісана казка пра тое, як два селяніны пасеялі жыта. Адзін усё богу маліўся, каб урадзіла поле, а другі гною навазіў на сваё поле. Урэшце, у таго, што маліўся богу, нічога не вырасла, а той, хто добра ўгнаіў сваё поле, сабраў багата хлеба. Адсюль і прыказка. 956—968. Народныя агранамічныя павучанні аб тым, як лепш і калі араць і скародзіць. У першай прыказцы гэтай групы перасцярога: не пераварочваць наверх пясок з-пад ворнага пласта глебы. Гары — ад гараць, араць поле. Троіць — ад траіць, араць поле два-тры разы. 969. Крытычнае стаўленне да новаўвядзенняў у сельскай гаспадарцы, якія пачалі з'яўляцца ў канцы XIX — пачатку XX ст. 972—1029. Народныя агранамічныя парады-павучанні пра сяўбу розных культур, яе тэрміны і спосабы. 974. Прочкі, проч — намер жонкі або мужа пакінуць сям'ю і вярнуцца да сваіх бацькоў. З галіны сямейнага звычаёвага права. 985. Семачок — авёс, пассяны на сёмы дзень пасля вялікання, асьмак — на восьмы дзень. 986, 987. Старыя прыкметы. Сход — сход месяца, пасля поўні. 997. У Дабравольскага памылкова «шэсць». Павінна быць сем дзеў (18 мая). 1008. У свіны голас — позна, са спазненнем («Хацела пайсці ў грыбэ, але заспала, устала ў свіныя галасэ». Мяц., 279, Стаўб.). 1035—1092. Прыказкі і прымаўкі пра касьбу ў час, пра касароў і значэнне сена ў гаспадарцы. 1053. З казкі пра дасціпнага парабка (цыгана) і хцівага гаспадара (папа). Вар. казкі: Бел. народ, 26—27. 1061. Лапатняў набіў — касу лапаціў. 1066. Касі сена дугою — едзь пазычаць сена. 1068. Завонька — лагчына; выпрачаш — апаражнеш (бо ў лагчынах сена благое). 1079. На пацяробах — на выцерабленым участку зямлі, на навіне. 1081. Сахар — добрае сена (Добр., Смол., 121). 1087. Палотняе сена — сена з выпалатай травы. Некаторыя з гэтых прыказак (1059, 1060, 1063 і інш.) маюць пераносны сэнс.
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
96 👁