Старонка 141
◀ / 381 ▶
М.Н. Крыўко, С.С. Панізнік З НАРОДНЫХ ВЫСЛОЎЯЎ МЁРШЧЫНЫ Акрамя народнай лексікі, для вырашэння лінгвістычных і фалькларыстычных праблем важнае значэнне маюць рознага роду выслоўі – прыгаворкі, прымаўкі, прыказкі, вобразныя выказванні, жартоўныя пажаданні і зычэнні, параўнанні і інш. Тут падаюцца народныя выслоўі, запісаныя аўтарамі ў мёрскіх гаворках на поўначы Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Па сваёй прыродзе гэтыя выразы семантычна празрыстыя, і таму пераважная большасць іх не патрабуе тлумачэння. Толькі ў рэдкіх выпадках такія тлумачэнні прыводзяцца. Тут пададзена каля сотні вобразных выслоўяў.Многія з іх аўтарамі былі занатаваны яшчэ ў канцы 50-х гадоў XX стагоддзя ад мясцовых жыхароў старэйшага пакалення. Гэту публікацыю таму неабходна разглядаць як прысвячэнне жыхарам мёрскага краю – носьбітам жывых мёрскіх гаворак 50 – 80-х гадоў мінулага стагоддзя. Адбярэць Божа сорам – будзіць і корам. Адбярэць Божа стыд – будзеш сыт. Атараў дзядзька быкам. Бедны гаруіць, што не ўкіруіць, а багаты тужыць, што ня служыць. Бог ведаіць, што хто робіць і хто як абедаіць. Бог даў і перадаў. Была благая пуга, ды й тая абарвалася. Была дзеўка – на ўсю вуліцу, а стала баба – на ўсю печ. Вісіць [адзежына], як на забітым чорце. Вольнаму воля, багатаму рай. Воўк і лічаных бярэць. Вяроўкай хлеб рэзаць (гаворыцца пры характарыстыцы негаспадарлівага, нядбалага чалавека). Гаршчок гаршку ганьбу даець, ды абадва дзіравыя. Грэх у мех і сам наверх. Да гатовага пня і агонь добра класці. Дай волю – трапіш у няволю. Да хлеба што хочаш найдзіш. Дрэнная рада, алі жыць нада. Дурны грошы копіць, а хітры мяшок шыіць. Еш, пакуль рот свеж. Жаронцамі церці (віляць клубамі, задам). Ждаў, ждаў і жданкі паеў. Жыць – не мяшок шыць. Закінь назад – наперадзе знайдзіш. Зацягнула на чортавы віры каго. За чужое лычка раменьчыкам плоцюць. З галавой не дагаварыўся – і да ног ня сунься. З калена выламаць (выдумаць, прыдумаць).
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
78 👁
◀ / 381 ▶