ачмурэлы-лая-лае—одуревший, обезумевший, подобно угоревшему или съевшему белены, Нел. 387 одуревший, обезумевший от страсти, увлечения. Дел. Што ты ачмурэлы робіш? Нел. Бегае, як ачмурэлы. Нел. Ходзе Пятрок, як ачмурэлы, рады, што ажаніўся. Дел. Ср. чмурыць. ачмурэньне-ня, предл.-ню, ср.—омрачение, Нел. 387. увлечение чем-либо, доходящее до ослепления рассудка. Дел. Ачмурэньне на цябе напала нейкае. Нел. Заграўся мой да зары ў тры лісьцікі (столкі? С.) — гэта проста ачмурэньне. Дел. ачмурэць,—см. под чмурэць. ачмуціць,—см. под чмуціць. ачухавацца-цця,—см. под чухацца. ачулець,—см. под чулець. ачуліць,—см. под чуліць. ачуліцца,—см. под чуліцца. ачунець,—см. под чунець. ачуняльі-лая-лае—выздоровевший. Просьле месяца цяжкое хваробы, ён із радасьцю й бясклопатным чуцьцём лягчыні й супакою ў вачунялым целе ўглядаўся ў соннае поле. Дзьве Душы, 9. ачуняць,—см. под чуняць. ачурацца,—см. под чурацца. ачусь! междомет.—гарыт! пожар! ачуціць-ціцца-чаны-чаць-чацца,—см. под чуціць. а чы, а чы ж,—см. под а ці. ачыкрыж-аваць-ыцъ,—см. под чыкрыжыць. ачысьціць, см. под чысьціць. ачышчэньне-ня, предл.-ню, ср.—очистка. Дел. Супоўны пост вам будзе ачышчэньне грахоў. Кіт. 1763. ачышчэньніца-цы-цы, ж.—очищающая, избавляющая от болезни и грехов. Дел. аюс (НК; Ксл.; Гсл.), аюсь, (Шсл.; Ар.) междомет.—возглас, которым отгоняют свиней, НК: Очерки, Но. 712.; Ар. окрик(оклик, Ксл.) на свинью. Шсл.; Ксл. Аюс у пуню, юс! Гсл. Аюсь у хлеў! Ст. Аюс у поле. Вулянавічы Сян. (Ксл.). аюц! междомет.—оклик на парасят. Шсл.; Ар. Аюц вон! у хлеў пашлі, каб вы падохлі! Ст. Б бо I, союз причины, 1. потому что. Ар.; Нел. 28; Шсл.; Янк. I; Гсл.; БНсл.; Ксл. Не зрабіў, бо не загадавалі. Высачаны (Ксл.). Я ня буду жаніціся, бо ліхая жонка. Из песни, Янк. I. Маўчыш, бо праўда, гукаць няма чаго. Нел. Бо й праўда, што дурны. Ст. Иногда "бо" бывает без ударения и тогда переходит в "ба". Маўчыць, ба вінен. Раўнапольле Сьміл. (Шсл.). 2. так-как. Гсл. Хіба ў наклонах, Богу чынячых, смаку ня знаеш, бо то слова важныя. Кіт, 5а7. Пану стала сорамна, бо госьці глядзяць яму ў вочы. Сян. (Ром. ІІІ, 7). Кароль зараз да жонкі, бо ў яе былі ключы. Н. (Афанасьев, I, 1913, 209). бо ІІ, частица, 1. понукательное "же". Ар.; Кур., Вар. (Даль) же. Употребляется при выражении одновременно неудовольства й причины. Ідзі бо. Кур., Вар. (Даль). Садзіся бо. Тм. Барджджэй бо. Тм. В некоторых местностях частицу "бо" выговаривают без ударения, и тогда она переходит в "ба". Глянь ба. Раст.: Северск. 132. Ідзі ба ўжо. Тм. Ня біся ба! Тм. 2. бо, бок, частица. В вопросительных предложениях служит для усиления вопроса, для выражения безпосредственной заинтерессованности предметом вопроса. Чаще употребляется не "бо", но "бок". Янк. I. Як бо ён? (Як яго завуць?). Янк. I. Ці твая бок шапка знайшлася? боб, бобу, собир.—бобы. Ар.; Шсл. Напарылі бобу есьці. Ст. Змалацілі боб. Ст. бабіна-ны, ж.—зерно боба, Ксл. боб. Дай хоць адну бабіну. Берашоўцы Беш. (Ксл.). бобам, прсл.—величиною в боб. Нел. 28. Сьлёзы бобам цякуць. Нел. Бог, Бога, предл. Богу, зват. Божа, мн. ч. багі-гоў-гом-гох, м.—Бог. Бог — бацька. Послов. Вільня. Дай, Божа, усе ўмець, а леня усе рабіць. Послов. Рапан. 58. Божа, памажы, а ты, дурню, падбяжы. Послов.—Бог то Бог, но не будь и сам плох. Геранёны л. Бог ня цяля, бача круцяля. Войш; Ант. 101; Іг.:-Бог видит, кто кого обидит. Бог не цяля, знае круцяля. Ск., Вк. (ЛБ 4022)—тоже. Калі Бог не папусьціць, сьвіньня ня ўкусіць. Послов. — Бог не выдаст-свинья не съест. НСБ 62. Ведаў Бог, што ня даў сьвіньні рог, яна б увесь сьвет пабала б. Послов. Войш.— Бодливой корове Бог рог не дает. Памажы, Божа, але й ты не лянуйся, нябожа. Вк. (ЛБ.4222) — На Бога надейся, но сам не плошай. На Бога спадзявайся, але й сам старайся. Вк.(ЛБ.7655).—тоже. Уменьш. Божачка-чкі-ку. Нел. 29; Ар. А Божачка ж мой! Нел. Калі б то Божачку ў вушы гэта слова. Нел. Пусьці ж, пусьці, мой Божачка, маю мамачку (памерлую) мяне беднае дзяцё дабраславіці. Нел. Ласк. Божанька-кі. Ар.; Нел.29, ласк. к Бог. Божаньку памаліся. Нел. Ласк. Божухна-ны. Гсл. 31. Не прашу я, Божухна, скарбаў