перацяжкі-жак,-жкаў, единств. ч. нет. –известная игра в перетягивание. Участники садятся на пол, на землю, друг против друга, упершись подошвами в подошвы визави; в руки же они берут палку и стараются перетянуть противника на свою сторону. НК: Игры, 29; Гсл.
перачэньне-ня, предл.-ню, ср.—противоречие, Нсл. 411, возражение. За твае перачэньне калі-колечы ў морду заробіш. Нсл.
перачыць-чу, пярэчыш; повел. пярэч-чма, несоверш. каму-чаму—возражать, Рэч.; Моз. МГсл. прекословить(противоречить, МГсл.; Шсл.) Гсл.; Шсл., спорить, вопреки говорить. Нсл. 411. Ніхто не пярэча табе: рабі, як сам хочаш. Ст. Не пярэч мне, а слухай, што я табе кажу. Нсл. 411. Соверш. наперачыць—наговорить противностей, дерзостей. Нсл. 313. Наперачыў аканому, а за тое й далі ў хвост. Нсл. "Як можаш, мудры Пятронь, перачыць быцьцю й ускрысеньню Хрыста, калі ня было тады яшчэ цябе на сьвеце, а Пётра і Ян бачылі яго, дый я бачыў, едучы да Дамашку? Дык перш хай твая мудрасьць выкажа, што мы манюкі, тады запярэча нашаму сьветчаньню. Пятронь адказуе:"Перачыць я ня думаю..." Кво вадыс, 261. Ніхто не пярэча гэтай ідэі. Бацьк., Но. 38-39/573-574.
2. запрещать, препятствовать. Нсл.; Бушкава Рэч., быть против чего-л., не соглашаться. Калі хоча жаніцца, перачыць ня будзем. Бушкава Рэч. Панна Аміля, імне не пярэч! Гарун: Варажба.
3. пересекать что. Нсл. Пярэчыш мне дарогу. Нсл.
заперачаць-аю-аеш-а, несоверш. 1. препятствовать, Шсл. быть против чего-л. Рабі, што хочаш,я табе не заперачаю. Ст.
2. опровергать, противоречить.
3. преграждать. Нсл. 148. Не заперачай мне дарогі, шчасьця, долі. Нсл. Соверш. заперачыць, соверш. к пярэчыць. заперачаць, 1. возразить, оспорить. Не, не, — запярэчыла яна. "Бацьк.", Но. 11-12(447-448).
2. опровергнуть.
3. воспрепятствовать. Нсл. 178. Што на нас дарма зларэчыш? Нам хадні не запярэчыш. Гарун: Кан. Паўлючонка. Прич. запярэчаны—воспрещенный. Нсл. 178. Нам запярэчана тою дарогаю езьдзіць. Нсл.
паперачыць, 1. пересечь. Нсл. 411. Напярачыў імне дарогу. Нсл.
2. пойти наперекор, ПНЗ. возразить.
3. возразить, воспрепятствовать. Нсл. Ты напярэчыў гаварыць яму. Нсл.
перапярэчаваць, несоверш. к перапярэчыць—возражать, противоречить многократно. Бранск. у.(Будде:М.—Арл. 130). Соверш. перапярэчыць—возразить многим.
перачыцца-чуся-чышся, 1. становиться поперек. Нсл. 411. Якое ліха тут пярэчыцца, запярэчылася? Нсл.
2. отрицать. Не пярэчся, ты ўкраў грошы. Нсл.
3. сопротивляться, не соглашаться. Нсл. 411. Што не кажы ёй, яна ўсе пярэчыцца. Нсл. Соверш. заперачыцца—проявить упорство. Нсл. 179. Запярэчыўся, ня хоча казаць праўды. Нсл. Соверш. наперачыцца, 1. надоесть сопротивлением. Нсл. 314. Наперачыліся вы імне, няхай вам Бог аддасьць. Нсл.
2. "наперачыць" много.
пярэчыцца назад—пятиться. Конь назад пярэчыцца. Нсл. 411.
перхаць-аю-аеш-ае—сухо кашлять. Шсл. Перхае, як тая авечка — застудзіўся нейдзе. Ст.
пер'е,—см. под пяро.
періка,—см. под пяро.
пернік-ка, предл.-ку, зват.-ча, м.—пряник. НК: Очерки, 38; Ар.; МГсл.; Ксл.; Шсл.; Нсл. 412. Прынясі пернікаў з кірмашу. Рыбчына Сір. (Ксл.). Дзяцём купіў гасьцінца па перніку. Ст. Перніка прывязу гасьцінца. Нсл. Дзяцём купіў пернікаў з глісьнікам, мо жываты палепшаюць. Ст.(Шсл. под глісьнік). Уменьш. пернічак-чка—пряничек. Нсл. 412. Ня ўсё ж цябе пернічкамі карміць. Нсл.
пернікавы-вая-вае—пряничный. Нсл. 412. Пернікавы дух, смак. Нсл.
пернічнік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м.—пряничник. Нсл. 412.
пернічніца-цы-цы, ж.—пряничница. Нсл. 412. У пернічніцы можна дастаць смажанае рэдзькі. Нсл.
перш, нареч.—сперва, МГсл.; Нсл. 413; Шсл. сначала. Растсл. Перш так казаў, а цяпер кажаш інакш. Нсл. Перш гэнак хацеў, а потым гэтак — вось і разьбяры ты яго! Ст.
першагодні-няя-няе—однолетний. Нсл. 413. Першагодні жарабок. Нсл.
Першая Прачыстая—праздник 15 августа. Шсл. На Першую Прачыстую паедзем да Дукоры на кірмаш. Ст.
перш-наперш, нареч.—прежде всего. Ар. Перш-наперш надабе Богу памаліцца.
перша наперша, Ц. сяло Бароўскае Смал. п.(Растсл.: Смоленск, 138) — перш-наперш.
першае, другое, трэйцяе, чацьвертае, пятае...—вставные слова. Употребляют для указания первого, второго, третьего и т.п, пункта: во первых. во вторых, в третьих и т.д.
Пан Бог той нэмаз ферзам(араб., малітву правам) учыніў, абы мы трох рэчаў злых спабылі: першае, суднага дня страху; другое, абы лічбу легка здалі перад Панам Богам. Кіт. 79613. Уставуем: есьлі бы хто з прыгоды, а ня з хуці, страляючы на зьвер, каго забіў; другое, есьлі бы рамесьнік, будуючы дом, а дзерава неадбачне ўпусьціў. Стт. 341.
80 👁