Старонка 77
◀ / 1324 ▶
●араты-тага, имя сущ., м.—пахарь. Чарніцы Лёз. (Ксл.); Шсл.; Купала. Шчасьлівы лёс таго, хто твой араты. Пысін(В. Голас, Но.70). Сам і касец, і араты, і баранавалок. Ст. Часта заплача мужык араты. Няслухоўскі. Дзе араты плача, там жонка скача. Послов. Рапан: Прык. 94. Рупліва вечныя аратыя працуюць да цямна. Крушына(Зьніч, 1952, Но. 18). Рупліва ральлю аглядае араты. Лойка: Л. песьня, См. аральбіт, артай. Ты — пан, ты — багаты, ты — сіла, араты! Полымя, Но. 8, 1967. ●араво-а, ср.—время пахоты. Копцевічы Чаш. (Ксл.). У вараво коням цяжка. Тм. ●араць, ару, арэш, арэць, арэм, арыцё, аруць, несоверш., што—пахать. Ар.; Шсл.; Ксл. Пара араць на зіму. Ст. Аручы згубіў пугу. Ст. Калі хочаш арыма паркаю; мой і твой конь. Ст. Надабе браца араць папар. Навікі Віц. (Ксл.). Арэць усю маю зямлю. Міхалі Куз. (Ксл.). Нашы ўжо даўно аруць. Міхалава Куз. (Ксл.). адо-раваць-рую-руеш-руе, несоверш.(к адараць). Надабе адораваць ячмень і пасеяць авес. Соверш. адараць—вспахать засеянное поле под новый посев. Вымаклае жыта надабе адараць. Прич. адараны. На адараным жыце пасеялі авес. даво-раваць-рую-руеш-руе, несоверш. —допахивать, оканчивать пахоту. Давору ю на зіму. Соверш. даараць—допахать. Шсл. Надабе ўсё даараць. Ст. заво-раваць-рую-руеш-руе, несоверш. (НК: Очерки, 446)—запахивать. Отгл. имя сущ. завораваньне-ня, предл.-ню—запашка. Ар. Соверш. заараць—запахать. Ар. Заараў поле. Дсл. 246. Соверш. зарацца-рэцца—испортиться от употребления—пахоты ("арбы"), о сохе, плуге и их частях. Бяльсл. Плуг зараўся, надабе новы купляць. Бязводзічы Імсьц. (Бяльсл.) узо-раваць-рую-руе-руеш-руе, кагошто, несоверш.—вспахивать. МГсл. Соверш. узараць—вспахать. Ар.; Шсл.; Ксл.. Засталося ўзараць яшчэ пад авес. Навікі Віц. (Ксл.). Да полудню ўзараў усю палоску. Ст. Прич. узараны—вспаханный. Ар. Поле ўзарана. Ар. уво-раваць-рую-руеш-руе, несоверш. —пахая, зарывать в землю. Соверш. увараць-ру-рэш-рэць-рэм-рыцё—пахая, зарыть в землю. Сядні ты маеш увараць гэты лубін. Варлыга: Назіраньні 13. ●арацьба-бы, ж.—пахота(действие, С.). Ксл. Арацьба цяжкая работа. Лятоўшчына Куз. (Ксл.). ●арачаць, несоверш., област.—отвечать. Дсл. Хрыстос арачае. Дсл. ●арэх-эха, предл. арэсе, м.—орех. Ар.; Косіч 77; Шсл.; Дсл. Як у лесе на арэсе галуб урадзіўся. Нсл. 664 (под урадзіцца). Хлапцэ пабеглі ў варэхі. Ст. Даў масла з арэх. Ст. Уменьш. арэшык-шка. А як пашла наша ўдава ды ў варэшыкі адна. Смл. у. (Дсл.) ●арэд-ду, предл.-дзе, м.—шум, беспорядок. Дсл. Во які арэд быў у іх у хаце. Дсл. ●арэдалы-аў, единств. ч. нет.—большая телега для возки сена. Ксл. Запрагай арэдалы і едзь па сена. Чарніцы Лёз. (Ксл.). ●арэлі-ляў, единств. ч. нет.— качели, Гсл.; Ксл. качели на висячих веревках. Нсл. 7; Арэтава Парэцк. Малцы калышуца на арэлях. Вулянавічы Сян. (Ксл.). Калыхацца на арэлях. Нсл. Гоўтаешся на лягкіх, як вецер, арэлях. ЗСД 74. ●арэшневы-вая-вае—ореховый. Шсл. Пагнуліся арэшневыя абручэ. Ст. Выразаў арэшневы кій. Ст. ●арэшнік-іка, предл.-іку, м. (НК: Очерки, 467)—орешник. Одна арэшына—лещина. Ксл. Арэшына добра гбаецца. Лужасна Куз. (Ксл.). ●арба-бы, ж.—пахота(действие, Ар.), Ксл.; Ар. Арба — ня гульня. Послов. Высачаны (Ксл.). См. арацьба. ●арбітра-ры, предл. и зват.-ру, м.—арбитр. Бацьк., Но. 45(529). ●арганізма-змы-зьме, ж.—организм. ●арганісты-тага; мн. ч.-тыя-тых, имя сущ.— клирик в римско-католической церкви, играющий на органах при богослужении, Ар.; Нсл. 7. органист. (Ксл.); Шсл. Пашлі да мяне арганістага. Сянно (Ксл.). Арганістага няма, дык і няма каму граць у касьцеле. Ст. ●арганьнік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м. мастер, делающий органы. Нсл. 7. настройщик органа. Нсл. 7. ●арганы-наў-музыкальный духовой инструмент с клавишами, Нсл. 367; орган. Ар.; Дсл. У касьцеле граюць на арганах. Ар. Загралі ў варганы. Дсл. Як удырылі, братка, ў варганы, хоць польку скачы! Сянно (Ксл.). ●аргумэнт-ту, м.—аргумент. Добры аргумэнт. Нсл. 7. Аргумэнт Хаванскага —взятка. Хочаш выграць справу, пашлі аргумэнты Хаванскага. ●арха, архі, арсе, ж.—веялка(машина, С.), Шсл.; Ксл. Авес прапусьцілі праз арху. Ст. Пазыч архі. Хараброва Чаш. (Ксл.). См. арпа. ●архаваць-хую-хуеш-хуе, несоверш.—веять (машиной, С.) Ксл. Будзем архаваць жыта. Застадольле Сян. (Ксл.). ●архідзякан-ана, предл.-ану, зват.-ане, м.—архидиакон. БНрбел. ●архірэй-эя, предл. и зват.-эю, м.—архиерей. Гарэцкі: Песьні, 6. ●арда-ды, ж.—разорение, буянство, шум. Нсл. 367. П'яны арду твора, уняць ня можна. Нсл. Дзеці арду паднялі. Нсл. ●арлоў-ова-ова—орлиный. Дсл. На тых караблёх красна дзеўка, па пояс дзеўка ў золаце, па плечы красная ў срэбру, на галоўцы ў дзеўкі арлоў вянок. Дсл. ●арлоўскі-кая-кае—относящийся к орлу. Дсл. Шчакол-дачка, ці сьмееш ты арлоўскім імям выхваляцца? Дсл.
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
78 👁
◀ / 1324 ▶