жада-ды, ж. 1. сильное чувство, с трудом управляемое рассудком, страсть( С.).
2. страсть, сильная любовь с преобладанием чувственного влечения( С.).
3. похоть. Мядзьведзічы Несьв. Спадзяюся, што ўжо салодкую жаду ў абыймах Лігіі супакоіў. Тат. Кво вадыс, 112. Прыгнуў яе аж да сэрца, б'ючага ад жады. Кво вадыс, 28. Вініц, не падыймаючы галавы, маўчаў, потым кажа перапоўненым жадою голасам. Тм. 30. "Жада" ў нас (Мядзьведзіцкае вол. Нясьв.) часта кажуць у сэнсе польскага "жадза". Зь лісту П. Татарыновіча. Мне здавалася, што гэта толькі агонь у крыві, ды жада, а цяпер вось бачу, што можна любіць кажнай капляй крыві і адначасна адчуваць такі салодкі супакой. Кво вадыс, 259.
жаданьне-ня, предл.-ню; мн. ч.-ні-няў, отгл. имя сущ.(к жадаць)—страстное хотение чего-л., Нсл. 152. желание. Гсл. Дарэмнае тваё жаданьне. Нсл. Пан Бог жаданьне яго прыйме. Кіт. 25а4. Скора па нэмазе (араб., малітве), прасіце ў мяне, Бога жаданьне, а я Бог, вашу просьбу прыйму. Тм. 76б7. Божа, просьба мая — умшэт (царква) мой, адпусьці ім грахі, то ест ад цябе жаданьне маё. Тм. 120б5.
жадасьць-ці, мн. ч., род.-цяў, ж. 1. страсть. 2. похоть.
жадаць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, несоверш., каго-чаго—страстно хотеть, Нсл. 152. страстно желать. Гсл. Сьмерці сабе жадаеш. Нсл. I посьле, чаго жадаеш, прасі, дам табе, чаго будзеш жадаць ад мяне. Кіт. 120б4. Стварыцелю, ласкі тваей жадаю. Тм. 4а17. Чы да паклонаў маіх ад помачы жадаеш? Тм. 4б3. Нявольнікаў карміў, не жадаючы ад іх платы. Кіт. 12аб. Зямля, сьпятрэлая, жадае сьцюжы. Кавыль: Думы, 21. Сягосьветную роскаш за нішто маюць, не жадаюць. Кіт. 61а13. Міру, яго-ж усі людзі жадаюць, пажывалі. Бібля Скарыны, Эсофір, раздз. 12. Стварыцелю, ласкі тваей жадаю. Кіт. 4а17. Вь тьнь? его жадала есмь. Кніг 12 Б.,П. П. 2:3. Ні гадаў, ні жадаў, а само ў рот уляцела. Послов., Нсл. Прич. жаданы—желанный (страстно, С.). Нсл. 152; Гсл. Вы ў мяне жаданыя госьцікі. Нсл. Соверш. зажадаць —страстно захотеть, Міх. сильно захотеть. Нсл. Яна ўцяжку, яна зажадала селядца. Міх. Прыехала паня зь вясельля, зажадала рэдзькі з пахмельля. Из нар. песни. Міх.
жадацца-аецца, страд. к жадаць.
жадаецца, прош. вр. жадалася, безлич. —страстно хочется. Ар. Чаго яму жадаецца? Ар. Соверш. зажадаецца, прош. вр. зажадалася. Вось сьмерці зажадалася табе. Нсл.
жадлівасьць-ці, мн. ч., род.-цяў, ж.—похотливость.
жадлівы-вая-вае—похотливый. Гэнае места бязьмерна дзярлівае й жадліва, ды гнілое да шпіку касьцей, а й непарушнае у сваёй надлюдзкой магутнасьці. Кво вадыс, 253.
жадны-ная-нае, займя. 1. каждый. Нсл. 152. Жаднаму ўгадзіць цяжка. Нсл. Ласкат. жадненькі. Нсл. 152. Жадненькага дня бывае ў нас. Нсл. Увелич. жаднюсенькі. Нсл. 152. Жаднюсенькага дня п'яны. Нсл.
2. с отрицанием—ни один, никакой. Нсл. 152; Шсл.; Вост. (Даль). Ані жаднае капейкі няма. Ст. Жадненькі ня скажа таго. Нсл. Жаднюсенькага не прапусьце, не зачапіўшы. Нсл. Нямаш падобнага яму ў жаднай рэчы. Кіт. 7а4. Із гэтага каменя жаднага сабе пажытку ня віжу. Тм. 1961. См. жодны.
жадзён-дна-дно—сильно нуждающийся, Шсл. страстно желающий чего-л. Ар. Малака й таго жадзён. Ар. Гаруе чалавек: жадзён куску хлеба. Ст. Ня жадны мы ні салу, ні малаку. Ст. Жыве ён у роскашы: нічому не жадзён. Ст.(Шсл. 244). Пах хлеба жытняга.... Яму й цяпер жадзён. С. Дзяргай: Р. мова(Літ. і маст. 1957). (Калі дачка) адна, то й долі жадна. Рапан. Прык. 88. Кавалка хлеба жадзён. Ар.
жак I,-ка, предл. жаку, зват. жача, м. 1. сеть из двух конусов, сделанных из сети или прутьев и входящих один в другой. Ксл. Сёлета ў жакі дужа йдзець рыба. Спаская Сір. (Ксл.).
2. рыболовный заставной снаряд, представляет "таптун" 3-х саженной длины, перегореженный внутри, в отступе друг от друга на 1 1/2 арш., вертикально стоящими и постепенно уменьшающимися обручами, при чем при каждом обруче есть сетчатая ткань с узким проходом в центре, а устье снаряда имеет саженные и более крылья, расходящиеся в стороны. НК: Очерки, 503.
жак II, жака, предл. жаку, зват. жача, м.—ученик и вообще мальчик, ходящий на Пасху с поздравлением. Ар. Я малы жак, паўзу як рак, паўзу як жаба, дай яйцо баба. Ар.
жалоба-бы-бе, ж.—траур. НК: Очерки, Но. 619; Ар.; НК: Дудар, Но. 23; МГсл; Шсл.; Чашнікі (Ксл.); Нсл. 152; Вост. (Даль). Жалоба па жонцы. Нсл. У жалобе ходзе. Нсл.
жалобны-ная-нае, 1. траурный. Нсл. 152; Шсл.; Ар. Жалобныя рызы. Нсл.
2. поминальный, заупокойный. Шсл.; Нсл. 152; НК: Очерки, Но. 619. Жалобная абедня. Нсл.
жалобны стол—поминальный обед при погребении. НК: Очерки, Но. 619.
жалосны-ная-нае—заунывный, МГсл. жалобный, печальный.
жалабосны-ная-нае—печальный, грустный, траурный. НК: Дудар, Но. 23.
78 👁