пажоўкці-ну-неш-не; прош. вр. пажоўкжоўкла-лі—пожелтеть чему-л. многому или многим. Могуць пажоўкці гуркі: няма калі іх выбіраць. Ст. Пажоўкла ўсе ў полю. Нсл. 157.
жоўты-тая-тае—желтый. Ар.; Нсл. Ласкат. жоўценькі. Ар. Уменьш. жаўтлявы —желтоватый. Ар. Яна непарушна глядзела на жаўтлявы агонь. ЗСД. 344. Жаўтляваю парошай засыпана зямля. Калачынскі: Л. Казка. Увелич. жаўцюсенькі —желтехонький. Ар.; Нсл. 157. Від жаўцюсенькі стаў. Нсл.
жоўць-ці, ж.—желчь. Шсл.; Ар.: Нсл.; Гсл. У парсюка была вялікая жоўць. Ст. Чысьцячы рыбу жоўць расьціснуў. Нсл. 157.
жаба-бы-бе, ж. 1. лягушка. МГсл.; Ар.; Нсл. 152; Шсл.; Вят. (Даль); Ксл. Жаба засталася ў калюгавіне. Купіна Віц. (Ксл.).
2. ангина и стоматины — заболевание полости рта и зеба. Первое заболевание называется "жаба сухая", а второе — "жаба мокрая". Навасёлкі Пух. (Шсл.).
3. болезнь горла у коров. Наша карова захварэла на жабу. Ст.
4. употребляется как бранное. Шсл. Жаба ты аблезлая, куды ты прэшся? Ст.
жабка-бкі-бцы, 1. уменьш. к жаба. Ар.
жабянё-няці, мн. ч.-няты, вин.-няты, ср. 1. лягушонок. Шсл.
2. бранное на детей. Шсл. Вось дзе жабянё праціўнае. Ст.
жабуцька-цькі, 1. лягушонок. Шсл.
2. бранное на детей. Шсл. Каб жа хлапец, ато жабуцька яшчэ. Ст.
жабаваты, -тая-тае—морщинистый лицом. Нсл. 152. Жабаваты від. Нсл.
жабяньцяі-ёў, мн. ч.—название адной деревни в Куз. у. Ксл.(под хмара). Ср. жыбінцяй.
жабіны-ная-нае—лягушечный. Нсл. 162. Жабіны квок. Нсл.
жабіны начоўкі(начовачкі), палаячкі —известковая двухстворчатая раковина речной перловицы. Шсл. Дзеці на сыначажаці назьбіралі жабіных начовачак. Ст. Гуляе із жабінымі палаячкамі. Ст.
жабіца-цы-цы, ж.—рябая или морщинистая женщина. Нсл. 152. Жабіца гэта ўсе сварыцца. Нсл.
жабіцца-блюся-бішся, несоверш.—о слоях дерева, трескаться и в следствие этого размягчаться. Шсл.; Ксл. Пачала жабіцца дуга. Ст. Ён гнуў дугу, а яна вось у гэтым месцу жабіцца пачала і цяпер нікуды ня годзіцца. Баравыя Куз. (Ксл.).
жабка-бкі-бцы, ж. 1. регулятор мельничного жернова. Падыймі жабку, а то ня можна жорны пакруціць. Ліпна Сян. (Ксл.).
2.—см. под жаба.
жабрак-ака, м., област., пол.—нищий. Гсл.; Ар.
жабрацтва-ва, ср., област., пол.—нищенство. Гсл.
жабрачка-чкі-чцы, ж., област., пол.—нищая. Гсл.
жабуха-ўхі-ўсе, ж.—рябая или морщинистая женщина, особенно сварливая. Нсл. 152. Жабуха гэта жыць нікому не даець. Нсл.
жабурэньне, жабурыньне, (Гсл.), жабурыньне. Шсл.; Даль,—лягушечья икра. На балотцы плавае жабурыньне. Ст. Памыў ногі жабурыньням, каб былі белыя. Ст.
жах, жаху, предл. жаху; мн. ч.-хі-хоў-хом, мн. ч., предл.-хох, м. 1. ужас. Гсл.; Растсл; Ксл.; Шсл.; Еўлічы; Вят., Вост. (Даль). Зь вялікага жаху проста ўмлеў чалавек. Ст. Працятая нейкім хваравітым жахам, яна кінулася ад вады. ЗСД. 135. Жах абняў хлопчыка. Гарэцкі: Песьні, 88. Кідаецца ў страсе, а ў ваччу — нязьмерны жах. С. Музыка, 267. Чорны жах нявінных лякае. Салавей: Сіла, 26. Лігія слухала зь дзіўным жахам а смуткам. Кво вадыс, 264. Безнадзееньне завалодала йзноў Вініцам, і жах падыймаў валасы на галаве. Тм. 282.
на жах—к ужасу. (Вятры) на жах тужлівы сьпеў вядуць. Гарун(ст. "Навокал").
2. жуть. Гсл.
жахаць-аю-аеш-ае, несоверш.—сильно и быстро рубить, колотить, а также и бить. Шсл. Жахае сякіраю па калодзе — і рады ня дасьць. Ст. Однкр. жахнуць-ну-неш-не. Шсл. Як жахнуў у вуха, дык аж перакруціўся. Ст.
жахацца-аюся-аешся, несоверш.—ужасаться. Шсл.; Ксл.; Гсл.; Кур. (Даль). Вада сьцюдзёная, аж дзяцё жахаецца. Ст. Однкр. жахнуцца-нуся-нёшся-нёцца-нёмся-ніцёся. Шсл.; Ксл. Я аж жахнуўся угледзіўшы. Беліца Сян. (Ксл.). Дзяцё ў вадзе жахнулася ды захварэла. Ст. Ураз неспадзяваныя грымоты разарвалі паветра. Лігія жахнулася. Кво вадыс, 264. Соверш. зжахнуцца—ужаснуться.
жахліва, нареч.—с ужасом. Сустрэўшы нечы ўсьмех, жахліва замятусілася. ЗСД. 167.
жахлівы-вая-вае—ужасный. Еўлічы; Гсл. Пусьціня гэткая жахлівая, як у найдальшым куце космосу. Сіндрэвіч(Беларус, Но. 169). Блюзгала чорным балотам жахлівая, агідная лаянка. Хмар.(Калосьсе, Но. 3/20, стр. 136).
жадоба-бы-бе, ж.—страсть, Ар. страстное хотение. Вят.(Даль 540); Мядзьведзічы Несьв. Хлеба й таго ў жадобу. Малака й таго ў жадобу. Ар. І елі ж, елі, можна сказаць, не ў жадобу елі. Лч. 10.
жадобіць, -блю-біш, несоверш., чаго —страстно хотеть. Вят. (Даль 540).
жадом, нареч.—служит для усиления глаг. "жадаць". Жадом жадала, пытам пытала. Горадз.(Ром.: мат. Гр. 1, 217).
79 👁