7. частица. Употребляют в начале вопросительной или восклицательной реплики, чтобы указать на вывод из предыдущего, прежде сказанного: так. Дык чый жа гэта, калі ня твой? Нсл. 149. Дык калі мы пабачымся? Дык што ты скажаш на гэта? Ст. а) употребляют в начале реплики, которая подсуммирует прежде сказанное. Дык у другадзень усе даведаемся.
8. частица. Употребляют, упоминая лицо, предмет и т.п., подчеркивая их настоящие качества: так. Во гэта дык пралльля — дзьве шпулі за вечар! Ст. а) употребляют для укрепления слова или несколько слов, к которым относится.
9. частица ограничительная. Употребляют для указания количества, меры, времени, близких к чему-л. Пашло так за тыдзень. Яму было так год асьмінанцаць.
10. частица: то. Гсл.; Нсл. 127. Калі надыйдзе бяда за бядою, дык, хіба ты не ўбаронішся.
Употребляется при повторении глаголов, укрепляя их значение. Ідзець яна дык ідзець — аж у лесе стаіць палац. Н. (Афанасьев III, 1914, 105). Як пашлі, дык пашлі, дый зайшлі ў самы гушчар. Ст.
дыкаць-аю-аеш-ае, несоверш.—читая заикаться. Нсл. 149. Што ты ня чытаеш, а ўсе дыкаеш. Нсл.
дык жа, частица,—так вот же, однако же. Гсл. Дык жа ён там быў. Варсл. Дык жа было начай: Ня так як ты кажаш.
дыкжэ, частица подчеркивания: именно, вот именно. Ар. Дыкжэ гэтак было. М. Кажуць, што коні падаражэлі. Дыкжэ ён заплаціў за свайго дорага. Ар.
дыкжэ яму—ему то. Ар.; Іг.
дыкжэ яна (і пад)—она то и т. п.
дыкжэ ад яго—от него-то. Ар. Дыкжэ ад яго й мусілі бараніцца—от него-то и принуждены были защищаться.
дыкшто, нареч., област.—ничего, пусть. Ар. — дарма 4. Варсл. Пятрусь пусьціў каровы ў канюшыну! Дыкшто, няхай ходзяць, тата дазволіў. Ар. Дыкшто, калі ён на мяне і сказаў, імне гэта не сьвярбіць і не баліць. Варсл.
дыктатар-ара, предл. и зват.-ару, м.—диктатор.
дыктатура-ры-ры, ж.—диктатура.
дыл, (Варсл.), дылу, у дыле, м.—пыль. Уменьш. дылок-лка; мн. ч., род.-лком, мн. ч., предл.-лкох—пылинка. Варсл. Дылок мукі асеў на стол а лавы. Варсл.
дыла, дыла, предл.-ле, ср.—дышло. БНсл.
дылда-ды, общ.—худой, высокий человек, Русінава Сян. (Ксл.) высокий, неповоротливый, (Дсл. 198) дурно сложенный человек, (в Вил., Ковен., Гродн. и Минск. губ.); Нсл. 149. долговязый, (Бяльсл.) верста, оглобля, жердяй. Вост. (Даль). Які ён дылда! Нсл. Варочаешся, як дылда. Тм. Вось дзе вырасла дылда дурная! Ст. Во нейкі дылда пашоў і сягае па цэлым сажню. Бяльсл. Выцягнула(кабыла, паваліўшыся ад болю), як дылда, свае нязграбныя ногі. Гарэцкі: Песьні, 60.
дылема-мы-ме, ж.—дилемма.
дылетант-нта, предл.-нту, зват.-нце, м.—дилетант.
дылетантка-нткі-нтцы, ж.—дилетантка.
дылетантызма, -мы-ме, ж.—дилетантизм.
дылетанцкі-кая-кае—дилетантский.
дылець, дыліць, несоверш.—чуть сыпаться.. Варсл. Пачынае дылець сьняжок. Варсл. Соверш. падыліць(падылець, С.)-лю-лішле—покрапать, еле попорошить, Ксл. слегка попорошить снежку. Шсл.; Варсл. Дожджык чуць-чуць падыліў дарогу. Беліца Сян. (Ксл.). Падыліў троха сьняжок. Ст.
дылёўка-ўкі-ўцы, мн. ч., род. дылёвак (дылёўкаў), ж. — дыля. Шсл.; БНсл. Нарэзалі на вокны дылёвак. Ст.
дыля-лі-лі, ж.—толстая доска, Гсл.; БНсл. толстая доска в 3 дм. и больше. Шсл. З аднае калоды вышла чатыры добрыя дылі. Дукора Сьміл. (Шсл.).
дылі, нареч., област.—затем. Церахоўка Гомельск. акр. (Наш Край, 1928, Но. II, 48). См. адлі.
дылігойда, 1. припев, рефрен к песне "Сіўка-варонка". Сіўка-варонка, дылігойда. Зь дзяцінае песьні, Дсл. 198.
2. ругательное слово. Дсл. 198. Гэткая дылігойда — ня ўмееш рабіць. Дсл. Ну, ты дылігойда, ідзі сюды. Тм. Яна ўжо дылігойда запраўдная. Тм.
дылі-дыль, междомет.—подражание скрипке. НК: Дудар, Но. 9.
дылікаць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, несоверш., дет.—играть на скрипке. НК: Дудар, Но. 9.
дыльгаць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, несоверш.—медленно идти. Міх. Соверш. падыльгаць—медленно пойти. Міх. Я гляджу, аж Кляймонаў чапяльнік падыльгаў ад мае пярэклеці. Міх.
дыль-дыль!, междомет., звукоподражание быстрой и лёгкой походке. Варсл. Я гляджу, аж нехта, дыль-дыль! ад мае клеці. Варсл.
дылька-лькі-льцы, ж., дет.—скрипка. НК: Дудар, Но. 9.
дымакурка-ркі-рцы, ж. 1. "курашка" в 1-ом зн. НК: Очерки, 432, Но. 514.
2. (перен.)—курная изба. НК: Очерки, Но. 514.
дыменьнік-іка, зват.-іча, м.—коптильщик.
дыменьніца-цы-цы, ж.—коптильщица.
дымець, дыміць, несоверш.—порошить. Шсл. Ат, троха дыміць сьняжок. Ст.
дыміць-млю, дыміш, дыме, несоверш. 1. дымить. Нсл. Печка дыміць. Тм. Соверш. надыміць, (перех.)—наполнить дымом
78 👁