Старонка 351
◀ / 1324 ▶
дужацца-аюся-аешся, несоверш., зь кім —бороться, МГсл. схватившися друг с другом, стараться осилить противника, бороться. Ар.; Шсл.; Вост. (Даль). Дзяцюкі дужаюцца. Ст. падужацца зь кім—посостязаться (помериться, С.) силами, Нсл. 191; Шсл. побороться. Ну, хлопцы, хто з імной падужацца хоча, падходзь сюды! Ст. дужэль,дужаля, предл.-лю, зват.-жэлю; мн. ч.-лі-лёў-лём, мн. ч., предл.-лёх, м.—борец. Рымавічы Аш. дужэразны-ная-нае—весьма сильный. Шсл. Ён дык дужэразны: адзін хвою падыйме. Ст. дужэц-жцу, предл.-жцу, м., бот.—шалфей аптекарский. Верас. дужэць-эю-эеш-эе; повел.-эй-эйма, несоверш. 1. становиться крепче, сильнее, Ар.; Шаркі Куз. (Ксл.); Нсл. 148; Дсл. 191. становиться громче, сильнее и пр. Гсл. Хлапец, што расьцець, дужэе. Нсл. Вецер так і дужэе. Дсл. 2. становиться здоровее, приходить в большую силу, Нсл. 148. поправляться после болезни. Дсл. Просьле хваробы, тата дужэе, падужэў. Нсл. Соверш. адужаць—поправиться после болезни. Дсл. Наш Міхась адужаў просьле гаручкі. Дсл. 3. (перен.)—богатеть. Дсл. Нашы селакі ўсё дужэюць. Дсл. падужэць, соверш. (к дужэць І) 1. стать крепче, сильнее. Ар.; Шаркі Куз. (Ксл.); Нсл. 448. Вецер падужэў. Нсл. 2. стать здоровее, прийти в большую силу. Ар.; Шаркі Куз. (Ксл.); Нсл. 148. Тата просьле хваробы падужэў. Нсл. Падрасьцець, дык падужэе. Шсл. дужка-жкі-жцы, ж. 1. птичья грудная кость с развилинкой, Ксл. грудная кость у птиц на подобие двух разжатых пальцев; душка. Нсл. 147. У вераб'я дужка меншая, чымся ў шпака. Сянно (Ксл.). Разломім з табою дужку, хто з нас даўжэй будзе жыць. Нсл. 2. согнутая в круг розга(ребро) у плетенной корзины. Еўлічы. См. лук в 2-ом зн. 3. дверная скобка. БНсл. 4.—см. под дуга. дужкі-каў, единств. ч. нет. 1. борьба, когда "дужаюцца". Ар. Пойдзем у дужкі. Ар. 2. (грам.)—скобки. Узяць у дужкі. дужы, (Дз.), дужы, (Шсл.; Ар.; Нсл.)-жаяжое, именная (краткая) форма дуж-жа, 1. сильный, Ар.; Шсл.; Нсл. 147; Дз.; Вост., Вят., Твер, Кал. (Даль) силен, здоров. Гсл. (Бог) ест моцны й дужы. Кіт. 75 б. 6. Дужы, як мядзьведзь. Ст. З дужым ня біся, з багатым ня судзіся. Послов. Дукора Сьміл. (Шсл.). Хто дуж, той і пруж (прав). Послов. Ст. Ці дуж ты, ці здароў? Нсл. 2. крепкий. Нсл. 147. Дужы рэмень. Нсл. 3. в знач. сказуемого, дуж, дужа, дужа—в состоянии. Хто не грашыць словам, той дасканалы муж, які дуж закілзаць і ўсе цела. Луцк.: Пераклад лісту апост. Якава, 3:2. 4. с отрицанием "не": ня дуж, а) не в состоянии. Сам вельмі зьнішчаў(старая хорма) і ня дуж з тэй зямлі дані даваці. Гордз. акты, XУІІ, 3. І можа толькі той збаіцца падзей вялікіх нашых дзён, у кім жыцьця ня б'е крыніца, і здолець ня дуж сон. Жылка, 26. б) не соответствующий силами. Нсл. 331. Хлапец яшчэ ня дуж на гэту работу. Нсл. Ср. ст. дужшы—сильнее, более сильный. Ар.; Нсл. 148; Трэпана Грэбля Ягоцінскага раёну, Прылуцкае акругі(Курило: Матеріяли до укр. діялектольогії). Ён дужшы за мяне. Нсл. Хто дужшы, той пружшы. Нсл. Хто быў дужшы, той грунт лепшы карыстаў. С. Музыка, 102. Прев. ст. найдужшы—самый сильный, сильнейший. Ар. дужа, нареч. а) очень. НК: Старцы, 92; Гсл. сильно, очень, ПНЗ. очень, весьма. Нсл. 147; Дсл. 206; Малады Туд(Гринькова ІУ, 323, 325). Нешта ж у вас дужа сьцюдзененька. НК: Старцы, 92. Дужа ты патрэбен, як пятая нага сабаку. Нсл. Дужа прасіў прысьці. Нсл. У вусім ім было нешта дужа старадаўняе. Цялеш(Ярылаў агонь). б) здорово, сильно, крепко, (Нсл. 147); Гсл. Дужа падцягнуў. Нсл. с) громко. Гсл. Прев. ст. дужэй—крепче, сильнее, Нсл. 148. сильнее, громче. Дсл. 191. Цягні дужэй. Нсл. Дужэй трэба біць. Нсл. Крычы дужэй. Дсл. Во мы зараз дамо нурца з табою ў вадзяную глыб, у вадзяное гаспадарства — дзяржыся ж дужэй за мой пояс. Смал. (Дсл.). дуйма. нареч., укрепляет глагол дзьмуць. дуйма дзьмець—сильно дует. Гсл. дукар-ара, предл.-ару, зват.-ару; мн. ч.-ры-роў-ром; мн. ч., предл.-рох, м. 1. дока. Гсл. 2. фокусник. Гсл.; Сакуны 79. дукат-ата, предл. и зват.-це, м.—(даўнейшая срэбная, адлі залатая манэта, С.)—червонец. Гсл.; Нсл. Ня дуката заробіш, ня дуката страціш. Послов. Нсл. Пан дукатамі так і сыпе. Тм. Уменьш. дукацік. Нсл. Не пажалей нам даць дукаціка на гэтую справу. Нсл. дукаваньне-ня, предл.-ню, отгл. имя сущ. (к дукаваць)—наставление, убеждение. І чаго гэта, мальча, ды да цябе не даходзе ніякае дукаваньне? Юрсл. дукаваць-кую-куеш-куе; повел. куйкуйма, несоверш., перех., област.—наставлять, доказывать, убеждать. Юрсл.; Іг. Што ты мяне дукуеш? Іг. Дукую-дукую сына, а ён і слухаць ня хоча. Юрсл. дукавацца, -куюся-куешся, несоверш.-кривляться. Шсл. Ня дукуйся ты надта! Ст. дукрыць-ру-рыш-ра, несоверш.—понимать, Ксл. смекать. Мая малая ўжо нешта дукрыць. Горкі Аз. (Ксл.). Соверш. надукрыць, перех.—настроить кого. Ксл. Гэта ён яго надукрыў. Бікложа Беш. (Ксл.).
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
78 👁
◀ / 1324 ▶