2. низ, Гсл.; Шсл. низ, пол, земля, Нсл. 139. низ, земля. Бяльсл.; Варсл. Вятры ў гаі хінуць вербы да самага долу. Трус.(Калосьсе, Но.1, 1935 г., стр. 22). Гальлё гнецца аж да долу. Ст. Пастаў, кідай на дол. Нсл. 3. вырытая для могилы яма. Ар.; Шсл.; Бяльсл.; Варсл. Панны райськія маюць мыць(нябожчыка), а нам расказ Божы, абы мы дол капалі. Кіт. 96а7. Дол выкапалі. Нсл. Пашлі капаць нябожчыку дол. Ст. На могілках дол капаюць, мабыць нехта памер. Азерцы Клім. (Бяльсл.). Нябожчыка ўпусьцілі ў дол. Варсл. долата-та; мн. ч. долаты—долото. Ар.; Раст: Северск. 137; Бяльсл. доле, нареч., област.—внизу. Вал. См. долех, далавах. долех, нареч., област.—внизу. Вал. См. далавах. долець-ею-ееш-ее; повел.-ей-ейма, несоверш. каго-што—одолевать(бороть, С.) Нсл. 139., осиливать в борбе. Соверш. здолець, 1. побороть, осилить,(Нсл. 139); Ар.; Ксл.; Пск.(Иеропольский); Даль. одолеть. Гсл.; Пск. (Даль). Не чапай, ён цябе можа здолець. Пятніцкая Беш. (Ксл.). Ты абодвых нас здолееш. Нсл. 139. 2. иметь силу(сделать что-л., С.). Гсл., иметь силу одолеть, выполнить работу, Шсл. смочь, быть в состаянии сделать что-л. Поэта, што ня знае агоні, ня здолее ўславіць Беларусь. Пушча(Калосьсе, Но. 1-18, 1939, стр. 18). Адзяржаць лісты.... ніяк ня здолеў адрысат. Пушча(Тм. стр. 19). Я здолеў іх правезьці сюды з Масквы. Дзьве Душы, 182. Ледзь здолеў падняць ношку сена. Ст. Цяцюха здолела мяне. Нсл. Отгл. имя сущ. здоленьне-ня, предл.-ню, ср.—здоровье, сила, Нсл. 205. возможность сделать что-л. Калі б то было здоленьне, чалавек усё бы зрабіў. Нсл. Соверш. суздолець, 1. осилить, Ксл. преодолеть, превозмочь, Нсл. 621, — здолець 1. Мядзьведзь ваўка суздолее. Сьвярдлы Беш. (Ксл.). Я двух такіх суздолею, як ты. Нсл. 2. быть в силах, Нсл.; Ксл. смочь, — здолець. Ты ня суздолееш падняць гэты мех. Сьвярдлы Беш. (Ксл.). Ты падняць гэту ношку суздолееш. Нсл. 653. Соверш. уздолець, 1. быть в здоровом состоянии, быть здорову. Нсл. 53. Тата ня надта ўздолее; дзень чапаецца, а дзень хірэе. Нсл. Калі чалавек уздолее, то й хлеба сухога зьесьць. Тм. Тата ўжо ўздолее. Нсл. 653. 2. быть в состоянии. Нсл. 53. Ліха цябе ня возьме: уздолееш, уздоліш падняць. Нсл. Отгл. имя сущ. уздоленьне-ня, предл.-ню, 1. состояние здоровья. Нсл. 53. 2. возможность сделать что-н. доля-лі-лі, ж. 1. участь, (Гсл.) судьба. Ар., Дсл. 174. Зажурыўся ды мой татухна родны, ды па маёй горкай долі. Из песни, Бяльсл. Няшчасная яе нейкая доля. Ст. Уменьш. долька-лькі-льцы, ж. НК: Старцы. Зажурыўся мой татухна родны па маёй горкай дольцы. Гараны Імгл.(Косіч 28). Дзяцятка сьпіць, а долька расьцець. Нсл. 139. Ласкат. долюхна-ны-не. Доля, долюхна мая гаркая. Нсл. 139. Ня даў Бог табе долюхны. Тм. 2. (бот.)—мелкопестник. Верас. доляцца-яюся-яешся—бороться. Ар. Хадзі падоляемся. Ар. См. дужацца. Соверш. падоляцца—побороться. Ар. См. падужацца. долках, нареч.—внизу. Варсл. У іх долках сьмяцьця не ажыргнуць. Варсл. долу, нареч.—вниз. Недалужна заграбаў рукамі, сударгава хапнуў колькі разоў паветра і пасунуўся долу. ЗСД, 284. Перад табою долу гнецца квет.(Калосьсе Но. 1-18, 1939 г. стр. 5). См. далоў в 1-ом зн. долька,—см. под доля. долькі-каў, единств. ч. нет.—борьба, рукопашная схватка двух, в которой каждый старается осилить другого. Семярнікі, Гальшанск. вол. Аш. Пойдзем у долькі—предложение начать рукопашную борьбу. дольні-няя-няе—внизу находящийся, Нсл. 139. нижний. Вазьмі вымі дольнюю дошку. Нсл. дольнік, (НК: Пособ.97)-іка, предл.-іку, зват.-іча, м. — приёмыш. Гсл.; Бяльсл.; Дсл. 176. Узялі мы сабе дольніка, бо сваіх жа дзяцей няма. Ушакі Чэрык. Я ўзяў сабе ў дольнікі Івана. Студзянец Касьцюк.(Бяльсл.). дольніца-цы-цы, ж. к дольнік. НК: Пособ., 97; Дсл. 176; М. Туд(Гринькова IУ); Бяльсл. Узяў мяне дзядулька ў дольніцы. М. Туд(Гринькова IУ, 324). дольны-ная-нае—обладатель хорошей судьбы, противоп. "бяздольны". Ар. Яна дольная, як вышла за Завыганскага, дык у яго гаспадарка паправілася. Ар. долюхна,—см. под доля. дом, дому, предл. и зват. доме; мн. ч. дамы-моў-мом, мн. ч., предл.-дом, уменьш. дамок-мка, зват. домку; мн. ч., дат.-ком, мн. ч., предл.-кох—домик. Ар.; Нсл. 140. Ліхтар гэты асьвятляў ня толькі дамок, а й частку дарогі. Кулакоўскі: Дабраселцы. дамочак-чка, предл. и зват.-чку, уменьш. к дамок. Дамочак, як вяночак. Нсл. дом Божы—храм, святилище. Людзей да мяне да дому Божага забраў. Кіт. 196б6. Хто любіць Пана Бога й дом Божы, улюбіць яго Пан Бог самога. Тм. 31а2. Уменьш. дамок Божы. У Божым дамку пабываў. Росуха Імгл.(Косіч 242). домысл-слу, предл. и зват.-сьле, м.—догадка, (МГсл.) способность догадываться, Нсл. 140. домысел, допущение. Добры домысл маець. Нсл. Бяз домыслу чалавек нічога ня варты. Нсл. дон:—о изобилии чего-л. Дсл. 181. Грошы ў цябе дон, цацак няма куды дзяваць. Дсл. дона-на, предл.-не, ср. 1. дно. Ксл.; НК: Очерки, 62, Но. 119. У гэтай бочцы згніло дона. Шчарбакі Сір. (Ксл.)