Старонка 1309
◀ / 1324 ▶
чукавасьць-ці, ж.—чуткость, осторожность, Нсл. 702. бдительность. У дарозе трэба чукавасьць мець. Нсл. чукавы-вая-вае—внимательный, осторожный, Нсл. 702. бдительный. Чукавы не задрэме. Нсл. Чукавы гаспадар. Ён хоць п'ець, ды чукаў. Нсл. Ср. ст. чукаўшы. Нсл. 702. Твой сын чукаўшы за майго. Нареч. чукава—чутно, осторожно, Нсл. 702. бдительно. Чукава сьцерагчы трэба. Нсл. Ср. ст. чукавей—заботливее, осторожнее, быстрее, Нсл. 702. бдительнее. чула, междомет.—эй, слышишь! Горадзеншч.(Нсл. 702). Чула-чула! пакажы, што прадаеш. Нсл. чуласьць-ці—чувствительность, МГсл. нежность. Гсл.; Нсл. Няма ў ім чуласьці, хоць што хочаш гавары яму. Нсл. Як не гадзі яму, а ён чуласьці на тое ня мае. Нсл. чулець-ею-ееш-ее, повел.-ей-ейма, несоверш.—приходить в чувство. Гсл. Соверш. ачулець. Цар ачулеў. Крушына: Лебедзь, 60. чулінда-ды-дзе, ж.—неряха, (МГсл.) нескладный, чучело. Нсл. Хто за цябе чулінду пойдзе? Нсл. За добрым мужыком і чулінда жонка, а за благім і папоўна нявольніца. Нсл. чуліць-лю-ліш-ле, каго-што, 1. приводить в чувство. Нсл. 702. Колькі ня чулілі яго, не ачулілі. Нсл. Як ты яго ня чуль, ніяк не рашчуліш. Нсл. 2. приводить в чувствительность, в сострадание, Нсл. 702. трогать, действовать на чувство. Гсл. Соверш. ачуліць, перех.—привести в чувство. Нсл. 702. Прич. ачулены—приведенный в память, в чувство. Нсл. 587. Ачулены тапельнік. Нсл. Ачулены ад чаду. Нсл. Прилаг. из прич. ачулёны—приведённый в раскаяние. Нсл. 387. Ачулёны ў сваіх ліхіх учынках, заплакаў. Нсл. рашчуліць, соверш. к чуліць, 2—растрогать, МГсл.; Гсл. умилить, привести в чувствительность, в сострадание. Нсл. 553. Так рашчуліў яго, аж заплакаў. Нсл. Ні просьбаю, ні сьлязьмі яго не рашчуліш. Нсл. 553. Прич. рашчулены—приведенный к раскаянию, разжалобленный, растроганный. Нсл. 553. Рашчулены нашымі сьлязьмі, сам заплакаў. Нсл. Рашчулены словамі сьвятара, уздыхнуў і прызнаўся. Нсл. вычуліць каго-што—привести в чувство. Нсл. 102. Ледзь вычулілі хлапца, так учадзіў. Нсл. чуліцца, возвр. 1. приходить в чувство после оцепения. Нсл. 702. Чуліцца патроху. Нсл. 2. приходить в раскаяние, трогаться состраданием к другому. Нсл. 702. Як ні гавары табе, ты ня чулішся, што нягодна робіш. Нсл. Багабойлівы чалавек заўсёды чуліцца над бедным. Тм. Соверш. ачуліцца—прийти в чувство. Нсл. 702. Замлеў, ледзь ачуліўся. Нсл. рашчуліцца, соверш. к чуліцца, 2—растрогать состраданием к другому, Нсл. 702. расчувствоваться, растрогаться, (Гсл.) умилиться. Пан рашчуліўся над нашаю бядою. Нсл. 553. Рашчуліўся да сьлёзаў. Нсл. 702. Отгл. имя сущ. рашчуленьне-ня, предл.-ню—умиление, МГсл. растроганность. чульлівы, -вая-вае—чувствительный. Нязвычайна чульлівая матка да грудзей сына туле бяз слоў. Швэд: Сьцежкі, 3. Быў сэрцам ён чульлівы. С. Музыка, 31. Пей аб супакою, як чульлівая жалейка раніцай ціхою. А. Зязюля("Зьніч", 1953, Но. 24). Акаліца аж зьвінела мэлёдыямі чароўных, то шчырачульлівых, то спаважна ўрачыстых беларускіх калядкаў. Белр. каляд. гульні("Беларус", Ню Ёрк, 1953, Но. 22). чулы-лая-лае, ср ст. чульшы, 1. чувствительный, признательный(без последнего, С.) Нсл. Хто ня чулы, таго нічым не рашчуліш. Нсл. Чым чульшы чалавек, тым жаласьлівейшы да другіх. Нсл. 2. послушный(чуткий? С.) Нсл. Чулы зараз паслухае, зробе, што кажуць. Нсл. Ты чульшага работніка маеш, як мой. Нсл. Нареч. чула, 1. чувствительно. Нсл. Чула пяець, аж сьлёзы коцяцца. Нсл. 2. чутко. Нсл. Чула сьпіць. Нсл. чумічка-чкі-чцы, ж.—кружка. Ксл. Зачэрпні чумічкаю вады ў вядры і напіся. Бабінічы Віц. (Ксл.). чунець-ею-ееш-ее; повел.-ей-ейма, несоверш. без доп.—чувствовать себя лучше, более в силах. Нсл. 702. Бацька чунее патроху, ачунеў просьле хваробы. Нсл. Соверш. ачунець—почувствовать себя лучше, Нсл. 702. прийти в себя. Растсл.; Карачэўск. п.(Б.: Тула-Орел, 130). Соверш. пачунець, -ею-ееш-ее—выздороветь(поздороветь, С.) Ксл. Яна ўжо просьле хваробы пачунела. Слабада Чаш. (Ксл.). чуняць-яю-яеш-яе, повел.-яй-яйма, несоверш.—приходить в состояние выздоровления, Нсл. 702. выздоровливать. Бацька, хвала Богу, чуняе, ачуняў. Нсл. ачуняць, соверш. 1.—выздороветь. Ар.; Міх.; Гсл.; Шсл.; Нсл. 702; Смл. (Даль)—поправиться, выздороветь. Гсл. Хлапец быў хворы, але ачуняў. Ст. 2. выйти из плохого состояния, Гсл. приходить(прийти) в себя. ПНЗ. Нейкая няўцямная сонная трывога сьціскала сэрца. і няма сілы ачуняць. Гарэцкі: Песьні, 56. Схапіла яго, пацалавала разоў колькі, агледзела з ног да галавы, што гэта ён. Потым ужо, крыху ачуняўшы, пачала завіхацца зь ежай. Цэлеш: Ярылаў агонь. чуні—.....(Растсл.: Смоленск 149). Расклаўшы на сьнезе чуні, стаялі й звалі да сябе ахвочых дзяды. Капыловіч: Хлеб. чупрына-ны-не, ж.—шевелюра. Нсл.; БГсл.; МГсл. Дзеўкі дружка білі, чупрыну залупілі; хто йдзець, дык сьмяецца, што чупрына трасецца. Из свад. песни, Нсл. 702.
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
77 👁
◀ / 1324 ▶