часіна-ны — часіна. Ладная часіна прайшла. Нов. Сяло Беш. (Ксл.). Каб выбраць добрую часіну ды паехаць сеяць. Ст. Уменьш. часінка-нкі—минутка. Ар.; Шсл. Зайдзі, куме, да мяне на часінку! Ст. Часінку выбрала, каб навесьці парадак. ЗСД 77.
ладная часінка, часініна—повидимому, неточная протяжимость времени; но в быту деревлян такое время оформляется: а) проездом 8, па проходом 5 верст, и б) сроком отдыха среди работ, под которым понимается еда и сон после нея. НК: Очерки, Но. 451.
часамі—иногда, по временам, порою. Гсл.
часам, нареч.—впору. МГсл.
часагляд-ду, предл. и зват.-дзе, м.—хроноскоп. БГсл.
часаглядны, -ная-нае—хроноскопический.
часамер-ру, предл. и зват.-ру, м.—хронометр. БГсл.
часамерны, -ная-нае—хронометрический.
часаваць-сую-суеш-суе, несоверш. 1. временить. Нсл. 695; Гсл. Соверш. адчасаваць, каго-што—пробыть где-л. определенное, назначенное время вследствие установленной очереди. Нсл. 383. Варту сваю я адчасаваў. Нсл. Соверш. ачасаваць—повременить. Нсл. 387. Ачасуй тут крыху. Нсл. Соверш. дачасаваць-сую-суеш-суе, несоверш.—дождаться до известного времени. Нсл. 144. Дачасавалі, пакуль пан прыехаў. Нсл.
зачасаваць—повременить. Нсл. 192. Зачасуй троху, пакуль я зьвярнуся. Тм. Соверш. шчасаваць—повременить. Нсл. 695. Чаго мы тут будзем часаваць далей, шчасавалі досіць. Нсл.
вычасаваць—выждать, провести в ожидании. Нсл. 102; Ксл. Вычасавалі такі свой дзень. Лужасна Куз. (Ксл.) Вычасавалі мы тут даўгі час, чакаючы цябе. Нсл.
2. каго-што—ожидать. Нсл. Гадзіны тры мы часавалі цябе. Нсл.
часаць-шу, чэшаш, чэша, 1. тесать, (Гсл.),обтёсывать, Ар.; Ксл. обтёсывать. Шсл. Вун тата бярно чэша. Слабодка Куз. (Ксл.). Сялівей чэша бярвеньне на хату. Ст. Соверш. абчасаць. Абчашы кол. Гсл.
хоць кол на галаве чашы—выражение применяется к упрямому человеку. Шсл.; Ар. Хоць ты яму кол на галаве чашы, дык усяроўна не паслухае. Ст.
2. расчесывать(волосы). Ар. Памалу ты чашы галаву мне, валасоў ня ірві. Ст. Соверш. адчасаць. Нсл. 384. Адчэсаваць, адчасаць валасы на косы. Нсл.
адчэсаваць-сую-суеш-суе, 1. отделять что-н. посредством чесания. Нсл. 384.
зачасаць валасы—причесать. МГсл.
шчасаць—хорошенько расчесать. Зайдзі сынку, да доманьку, шчашу, змыю да буйну галованьку. Кажамякі Імгл.(Косіч 43).
3. смело, громко читать что-н. Нсл. Соверш. адчасаць. Нсл. Як ён хораша адчасаў часы! Нсл. Напамяць адчасаў малітвы. Нсл.
4. быстро, старательно итти. Ар.; Шсл.; Нсл. 698. Часаў, часаў пехатой, ледзь дамоў прышоў. Ст. Чэша, аж пыл курыць! Ст. На вуліцы курта брэша, а да мяне мілы чэша.
адчасаць,— соверш. к часаць, 3—пройти скоро. Нсл. Бяз воддышы адчасаў вёрстаў пяць. Нсл. Соверш. пачасаць—быстро, старательно пойти. Пехатой чэша, пачасаў двору. Нсл. 698. Ягнеша сем сёл абрэша й назад прычэша. Рапан., Прык. 161.
5. делать колкие ответы на чьи-н. выговоры. Нсл. Соверш. адчасаць. Нсл. Глядзі, як ён адчэсуе, адчасаў свайму айчыму! Нсл.
часацца, чашуся, чэшашся, несоверш. —причесывать себе волосы, приводить их в порядок. Соверш. адчасацца—отстать от кого-н., прекратить связь с кем-н. Нсл. Адчэсуйся, сынку, ад прыяцелства з гэтымі гулякамі. Нсл. Адчасаўся я ад яго. Нсл.
адчэсавацца, возвр.—отставать от кого-н., прекращать связь с кем-н. Нсл. Соверш. зачасацца—причесаться.
часнок-наку, предл.-наку, м.—чеснок. Ар.; Ксл. Пасадзіла часнаку. Альгова Віц. (Ксл.). См. чыснок.
часны-ная-нае—временный. Паеду, матачка, у дарогу часную, па сваю дзевачку красную. Пісараўка Імгл.(Сержп.: Отчет, 7). Паеду, матухна, паеду, у тую дарогу часную, па тую Лукірку красную. Водзьвінка Імгл.(Косіч 24).
частаваць (Скар. 1 Ц.)-тую-туеш-туе; повел.-туй-туйма, несоверш., каго чым—угощать. НК: Очерки, Но. 486, стр. 433; Ар.; Растсл.; ПНЗ; Гсл.; Ксл.; Шсл. Байрамнага дня мусульманіна частаваў. Кіт. 2613. На дзявічках частуюць гарэлкай. Косіч 237. Любага госьця частуюць увясну мядком, а ўвосень малачком. Послов. Нсл. 698. Любе, каб яго другія частавалі, а сам дык нікога й ніколі. Ст. Прич. частаваны—угощенный. Нсл. 698; Ар. Падружкі мае зазваныя, ды не частаваныя, устань мая матачка, пачастуй падружачкі. Гарцава Стдуб.(Косіч 239). Нічым не частаванага госьця адпусьцілі. Нсл. Отгл. имя сущ. частаваньне-ня, предл.-ню, ср.—угощение. Шсл.; Нсл. 698; МГсл. Там частаваньня ніякага ня было. Нсл. Не хачу я яго частаваньня і не пайду да яго. Ст. Соверш. пачаставаць—угостить. Ар.; Шсл.; Нсл. 698; Ксл. Пачастуй татулю яечняю. Нсл. Мяне кум пачаставаў гарэлкаю. Ст. Там яго пачаставалі. Воўсішча Сян. (Ксл.).
87 👁