зацярушыцца-шуся-шышся-шыцца, 1. запорошиться. 2. засориться, покрыться тоненьким слоем. Нсл. 192. Мука зацярушылася пылам непакрытая. Нсл. нацярушыцца, возвр. 1. напорошиться. Шсл. 2. натруситься, насориться. пацярушыцца, -шуся-шышся—попорошить. Шсл. Пацярушыўся невялічкі сьнег. Ст. расьцярушыцца, 1. рассыпаться изредка по неосторожности. Нсл. Пшаніца скрозь дзірку расьцярушылася, а ты ня бачыш. Нсл. 2. раскрошиться(очень мелко, С.). Нсл. Пірог у дарозе расьцярушыўся. Нсл. цясла-лы, ж.—вид топора для выдалбливания дерева. Ксл. Карыта бяз скоблі й цяслы ня зробіш. Сукрэмна Сян. (Ксл.). цясла-лы, ж.—бочарный желобчатый инструмент. НК: Очерки, 346. Цяслы цяслуюць, труну гатуюць. Из песни, Виленщ. цяснота-ты-це, ж.—теснота. НК: Очерки, 227; Гсл. У цясноце як-ні-як пражывем. НК: Очерки, 227. Бегла назад у цясноту свайго пакойчыка. Дзьве Душы 133. цяцера-ры-ыры, ж.—тетерев. Міх. Цераз мой двор цяцера ляцела, ня судзіў імне Бог каго я хацела. Из песни. Міх. Уменьш. цяцерка-ркі-рцы. Ар.; Ксл.; Траецкае Бранск. п.(Дурново: Раз. 97). Цяцерку забіў. Горбава Лёз. (Ксл.). Забіць цяцерку ў чорных аборках—приволокнуться, овладеть женщиной. НК: Очерки, 125. цяцеранё-няці, мн. ч.-няты—птенец тетерева. Міх. Цяцера ўзьляцела, а цяцераняты пахаваліся. Міх. цяціва-вы, ж.—стебель. МГсл. См. цецява. цяціўе-ўя(цяціўё, Ар.), собир.—стебли, ботва. Ар.; Ксл. У бульбе парасло вялікае цяціўе. Асінаўка Беш. (Ксл.). цяціўнік-іка, м.—.... Бульбяны цяціўнік. НК: Очерки, 422. Ср. цецява. цяць, тну, тнеш, тнець, тнем, тніцё, несоверш. и соверш. 1. рубануть, ударить, Нсл. 695. нанесть ловко удар. Шсл. Цяць, как и сложные: уцяць, нацяць и др. выражает действие быстрой получки; но выцяць обозначает стремительный однократный удар по живому телу. НК: Очерки, Но. 889. Майстра зь Міра, што цяў, то дзіра. Послов. Цяў абухом у лоб і капут кабану. Нсл. Цяў яму прутом па галаве. Ст. Дзе пярун тне, там шчасьце заьруіцца. Кавыль: Думы, 5. Дала гэта жонка яму цыцкі, дык дзяцё калі тне яе зубамі за цыцку. Мікольск. М.(Демид.: Веров. 102). Калі касьбіт забраўся ў вастравінку, дык ён можа цяць і колькі пластоў. НК: Очерки, 456. Мушка на аконку ў цымбалікі тнець. Из песни. Люты смутак душу тне. Жылка, 81. Соверш. уцяць—резнуть, быстро срезать. — А чыя ж іскрыпка гэта? зноў спытаўся гаспадар. — А яго! О, граць ён мэта. Ну, Сымоне, утні, браце. С. Музыка, 88. Прич. уцяты. У лесе ўцята, у хлеве ўзята, на руках плача(іскрыпка, загадка). НК: Дудар, 199. Ні цяць ні ўзяць (Рапан. 45)—ни дать, ни взять, совершенно также, такой же и т.п. Дасьць ён табе касішчу — во якую, сам возьме другую — ні цяць, ні ўзяць такую. НК: Пасоб., 137. 2. тягу дать, Нсл. 695. Цяў з усіх ног. Нсл. Ні ўцяць, ні ўзяць. Послов. Рапан. 45. Многократ. цінаць, каго-што—сечь розгами. Нсл. Цінай яго часьцей, дык і паправіцца. Тм. абцяць, абатну-нёш-нёць-нём-ніцё, соверш. 1. обсечь, обрубить, Нсл. отрезать, отрубить. Дсл. Абцяць сучча ў дзерва. Нсл. Я табе абатну крыльле. Нсл. Абцяў палцы сякіраю. Дсл. 2. обрезать в разговоре. Шсл. Так абцяў яго, што адразу змоўк. Ст. Прич. абцяты. У курыцы абцяты хвост. Ст. Абцятае сучча. Нсл. абцінаць-аю-аеш-ае, каго-што—обсекать, обрубливать. Нсл.; Дсл. Абцінаць сучча ў дзерва. Нсл. Пачаў ён дубу гольле абцінаць. Дсл. Пачаў абцінаць камель. Дсл. 2. срывать растение, откусывая острыми зубами. Жарабётка абцінае сабе авес. Ст. адцяць, адатну-нёш-нёць-нём-ніцё-нуць, соверш. к цяць, адцінаць, перех. 1. отрубить, Нсл. 383; Ксл. отрубить одним взмахом. Яму брат у лесе сякіраю адцяў палцы. Азярэцк Сян. (Ксл.). Адцяць сухі сук ад яблыны. Нсл. 2. (метко, С.) или язвительно ответить. Добра ты адцяў яму. Нсл. Прич. адцяты. Нсл. 383. Адцятага ня прыклеіш. Нсл. Отгл. имя сущ. адцяцьце. Многократ. адцінаць каго-што, 1. отрубать. Нсл. 383; Гсл. Адцінаць сухія сукі ад яблыны. Нсл. 2. в зн. непер.—делать (меткие или, С.) язвительные ответы. Нсл. Добра ты адцінаеш яму. Нсл. Мець бы кавалак зямелькі, гэтак зь дзясяцін зь дзясятак, — думае ўчуткі Алесь. А да іх: гаспадарачку, сваю хатку, жонку й дзеткі, — сьмяецца зь яго Васіль. — Не патвойму лепш цягацца гэтак і шукаць працы, як ізь сьвечкаю голкі,— адцінае той. Машара: Хлеб(Калосьсе, 2, 1935 г., стр. 77). Отгл. имя сущ. адцінаньне-ня, предл.-ню, мн. ч.-ні-няў, ср. 1. отсечение. Гсл.; Шсл. Руку даю на адцінаньне, што гэта няпраўда. Нсл. 2. обрубание. Гсл. ацяць, атну, атнёш, атнёць, атнём, атніцё, соверш.—обрубить. Нсл. 387. Ацінаць, ацяць сучча. Нсл. Прич. ацяты—обрубленный. Нсл. Ацяты дубок расьцець вышэй. Нсл. 387. ацінаць—обрубливать. Нсл. 387. зацяло, безлич.—.... Рамана як зацяло! Сяднёў: Р. Корзюк. зацяць, затну, соверш.—зарубить. Нсл. 192. Зацяць надабе мерку. Нсл.