2. о овощах, ягодах, злаках: хорошо уродиться. Жыта сёлета ўрадзілася. Нсл. 664. 3. быть каким от природы, от рождения. Нсл. 70. Хто добрым чалавекам уродзіцца, то ён і па сьмерці жыў да магілы пойдзе. Кіт. 35613. Урадзіцца злодзеям. Нсл. раджоны-ная-нае—родной. Нсл. 565. Раджоныя браты. Нсл. Дзеткі не адналеткі, не аднаго айца й маткі. Першае раджонае, другое суджонае. Из свад. песни, Нсл. радзькоўнік-іку, предл.-іку, зват.-іча, м. —стебли и листья редьки. НК.: Очерки, 420; Но. 827. радзька-зькі, предл. и зват. радзьку, м. —советник, но более плохой. Нсл. 544. Добры радзька, варта ў яго спытацца. Гсл. Шмат такіх радзькаў, як ты. Нсл. Я не прашу цябе быць радзькаю маім. Нсл. Імне радзьва(радзьма,, С.) жадалася зьесьці хоць бы адно яйцо. Юхневіч: Цётка. раз, разу, предл. разу, мн. ч. разы-разоў—раз. Ар.; Нсл. 554. Тры разы мовіць. Кіт. 17а5. Нэмаз(араб. малітву) па разу. Тм. 17а8. Сядні раз спытаваў гарэлку піць. Нсл. Два разы, пяць разоў хадзіў я к яму, але ні разу не засьпеў у дварэ. Нсл. 2. нареч.—однажды(раз, С.). Нсл. 554. Раз зманіў, другі раз не павераць. Послов. Нсл. См. адной́чы. Уменьш. разок-ка. Ар.; Шсл. —разик. Нсл. 550. Ён разок апошні піснуў. Калачынскі: Лясная казка. Адзін разок толькі быў у нас. Нсл. Тры разкі сербануў. Тм. разочак-чка, предл. и зват.-чку, уменьш. к разок. Шсл. Хоць бы разочак калі імне зьезьдзіць даведацца да свае дачушкі, як яна там замужам. Ст. разора-ры-ры, ж.—глубокая(не закрытая пластом землі, С.) борозда на пашне (для стока воды). Гсл. Ён ішоў разораю. Адамчык: Арж. колас. разорва-вы-ве, ж. 1. разрыв, нарушение условий. Нсл. 550. Разорва вясельля, прыязьньства. Нсл. 2. растрескание. Нсл. 550. Есьці да разорвы. Нсл. Ці ў разорву есьці, калі няма чаго. Послов. Тм. разабгаць,—см. под бгаць. разабг-аўшыся-ацца,—см. под бгацца. разабраць, разьбіраць,—см. под берці. раз-абрацца-ьбірацца,—см. под брацца. разак-ака, предл.-аку, зват.-ача, мн. ч., дат.-ком, мн. ч., предл.-кох, м. 1. прочный лемех с широким и острым вверху лезвием. НК.: Очерки, 391. 2. соха с лемехом "разаком". НК.: Очерки, 391. разам, нареч. 1. вместе, (МГсл.) за одно, Нсл. 550. одновременно. МГсл. Разам абое пашлі. Нсл. Разам адказаваць будзем. Нсл. 2. вдруг, внезапно, неожиданно. Нсл. 550. Вада чухнула разам. Нсл. 703. Разам схапілася за галаву. Нсл. Хлеб даражэе, разам падаражэў. Нсл. 142(под даражэць). разком, уменьш. к разам I. 1. совместно(в месте, сообща, С.). Нсл. 549. Паедзем разком. Нсл. 2. в один раз. Нсл. 549. Разком скосім. Нсл. А вымяту разком, а вынясу вазком. Из песни, Нсл. разаніна-ны-не, ж. 1. резня. Нсл. 570. На вайне, кажуць, вялікая была разаніна. Нсл. 2. жестокая ссора, сильный спор. Нсл. 570. Яны мяжсоб разаніну паднялі, адзін аднаму так і рэжуць, ледзь не да хахлоў. Нсл. разанка-нкі-нцы, ж.—резь в животе. Нсл. 570. Каб цябе рэзь рэзала, як ты адрэзала палатна ад майго сувою! Нсл. разанцы-цоў-цом, мн. ч., предл.-цох, единств. ч. нет.—макароны. разарваць,—см. под ірваць. разарвацца,—см. под ірвацца. разбой, 1. род.-ою, предл. и зват.-ою, м.—разбой. Крый Божа, які там разбой! Нсл. 545. 2. род.-оя, общ.—разбойник, разбойница, любящий-щая драться. Нсл. 545. Луч у рукі толькі гэтаму разбою! Нсл. Разбой баба. Тм. А мой татачка, аддавай і пытай, ці не за прапоя, ці не за разбоя? Калі прапой, у карчме прап'ець, калі разбой, на дарозе заб'ець. Нсл. Упякалі злодзея, разбоя гэтага ў татаву хату. Нсл. 543(под пякаць). разбойнік-ка—бандит, разбойник. разасьмеліцца,—см. под сьмеліцца. разбойны-ная-нае—разбойнический. З поўначы разбойны чужанін ня мог замковых скрышыць брам. Купала: Спад. 128. Увесь разбойны груд памалу рушыўся да будкі. Гарэцкі: Песьні, 76. разбойства-ва, мн. ч.-вы-ваў, ср.—разбой. Гсл.; Шсл. Адно разбойства настала на сьвеце ды годзе! Ст. разборна, нареч.—разборчиво. Шсл. Як ён разборна кажа, аж люба слухаць! Ст. Маладзец Лявонаў хлапец: разборна чытае! Ст. разборнасьць-ці, ж.—разборчивость. Ср. разборны. разборны-ная-нае—разборчивый. Шсл. Разборны ваш суд. Ст. Разборнае тваё дзела. Ст. разборышча-ча, предл.-чу, мн. ч.-чы-чаў—несостоявшийся торг. Ксл. У іх вышла разборышча. Луб'ева Аз. (Ксл.). разбазыраць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, соверш.—разбаловаться, зазнаться. Шсл. Вельма ўжо разбазыраў і гаварыць ня хоча з імною! Ст. разбазырэць-эю-эеш-эе; повел.-эй-эйма, соверш.—избаловаться, развратиться. Нсл. Хлапец разбазырэў, цяжка яго паправіць. Нсл. разбадз-яўшыся-яцца,—см. под бадзяцца. разбалявацца,—см. под балявацъ.