Сяброўства. Варожасць. Суседства.
Гасціннасць
1213. Падухваласць — тут: нахабства.
1246. Г. зн. хлебам, пачастункам (папка — хлеб, з дзіцячай лексікі), а не просьбаю (шапкаю).
1248. Яднаны — сапраўдны, верны.
1250. Шпілеўскі тлумачыць скрыты сэнс прыказкі як бяссілле ворагаў (Шпил., 178).
1253. Пагожаны — зміраны, улагоджаны, упрошаны (ад згода).
1271, 1272. Падсусед — кватарант, той, каго пусцілі на часовае пражыванне да сябе ў хату.
1279. Сэнс: не ўмешвайся ў чужыя справы. «Не сунь носа ў чужое проса» (тлум. збіральніка).
1294. «Гэта прыказка цалкам характарызуе беларускую гасціннасць» (Шпил., 178).
1311. Падмазка — кавалачак сала, якім падмазваюць скавараду.
1322. Паставец, ставец — стол, а таксама кожная асобная страва, што змяняецца на стале.
1323а. Трахтаваць — частаваць.
1349. Упадчываць — частаваць.
1352. Найменшаму дастанецца хутчэй (Fed., 133).
1386—1388. Серада лічылася посным днём. Тут: выбачэнне за беднае частаванне. Пятніца была другім посным днём на тыдні. А вялікі пост цягнуўся сем тыдняў, аж да вялікадня.
1401. Набаклажыць — наліць у баклагу, невялікую двухдонную бочачку са шпунтам.
1407. Жур — густы аўсяны кісель; гушча.
1443. Чэрап — чарапок, асколак глінянай пасудзіны.
1454. Вор — тут: двор, хлеў.
1465—1469. Прыкметы-прадраканні на гасцей.
1472. Касціць — ганьбіць.
Беднасць. Жабрацтва. Багацтва.
Сацыяльна-маёмасная няроўнасць
1498—1500. Дурата — тут: цемра, непісьменнасць.
1518. Загуна — загана.
1520. Нуда — тут: беднасць.
1525. Пол — шырокі памост, нары, спальнае месца ў даўняй сялянскай хаце.
1529. Пра долю сялян-эмігрантаў з дарэвалюцыйнай Беларусі.
1556. Зусім бедны: ні сабакі, ні кошкі, ні пеўня.
1558. Так гавораць пра збяднелага чалавека (Шпил., 185).
1567. У скупкі — у скупога; у неткі — у таго, што нічога не мае.
1569. Набітніца — вадзяны пухір або мазоль на нагах. Гаварылася таму, хто вяртаўся з няўдалага торгу, кірмаша, палявання і г. д. (Fed., 194).
1576а. Вор — торба, мех.
1599—1602. Суцяшэнне ў беднасці.
92 👁