Апка
Астравецк. апка «пятля для кручка» (Жыдовіч). Паходзіць з польск. haftka «кручок з пяцелькаю» — праз этапы гафтка (у Скарыны, Жураўскі. Гіст. бел. літ. мовы, I, 145), адкуль літарат. гафтачка і (г)аптка (адкуль гаптачка). Параўн. таксама гапачка. Польск. слова, якое сустракаецца і без пачатковага h,— з ням. дыял. Haft(el) ад haften «зашпільваць» (Брукнер, 167; SWO), фіксуецца ў старапольскім слоўніку; параўн. укр. гапка «пятля для адзення» (Жэлях., Грынч.), пры гафтка з XVIII ст. (Цімчэнка).
Атлет — атлёт
Атлет «спартсмен; чалавек моцнага целаскладу і вялікай фізічнай сілы» (ТСБМ, БРС-62), атлёт «чалавек храбры і моцны ў бойцы» (Бых.), «дужы хлопец» (Маладз.— Мат. абл. сл. АН БССР), «чалавек, які хутка і добра выконвае любую справу: здольны да любой працы (Лельч.). У беларускай мове з рускай, дзе з ням. ці фр. (Фасмер) <лац<гр. athletes «удзельнік спаборніцтва, барэц». Пранікненне ішло кніжна-літаратурным шляхам (атлет) і праз народную мову (атлёт). Для апошняга параўн. рус. дыял. разанск., пск. атлёт «зух» (Сл. совр. рус. нар. говора; Пск. обл. сл.), валагодск. атлётистый «зухвалы» (СРНГ). Значную ролю у распаўсюджанні гэтага слова, якое ў руск. фіксуецца з XVIII ст. (Традзьякоўскі — Шанскі), мелі, напэўна, вандроўныя цыркі.
А. Я. СУПРУН
ИЗ ЛЕКСИКИ ГОВОРА СЕЛА РОВБИЦК ПРУЖАНСКОГО
РАЙОНА БРЕСТСКОЙ ОБЛАСТИ (II)
АБАЛОНЬ ж. Внешний влажный при росте дерева слой ствола. У гэтум дзірави было на тры пальцы абалони.
АБАЛОНИСТЫ, -а, -э. Относящийся к абалони. Зрэзали сасну, а вана была абалониста.
АБАРОТ (АБАРОХ) м. Крыша на четырех столбах для складки сена. Кала клуни зрабили абарох й палажыли тэе сено.
АБЗОЛ м., только ед. Изъян при распиловке бревна на доски, дылё (см.) Як рэжут дошки або дылё и нихватае на краяви туўшчыне, то гэто абзол.
АБЗОЛИСТЫ, -а, -э. Имеющий абзол (см.). Пазычыў ван у мане доброго дыля, а сам аддаў абзолистаго.
АБМИНОК м. Незасеянное место, просев, огрех. У нас кажут: абминок на поли — мрэц у хаци.
АБМЭРШЧЫНА ж., только ед. Хозяйство, дом, в котором умерли родители, оставив наследство сыну (дочери). Бацько йих быў хитры: ни аднаму сынави ни паставиў хаты, а ўсе шукаў абмэршчыны.
АБРАКАЦЦА (абракациса) несов., уст. Давать обет, предназначать себя к какой-нибудь участи. Упэрш вана абракаласа ў цэркви, а варэ ходзит на гулянях, п'е гарэлку.
АБШАЛЁХАЦИ сов. Обобрать, обчистить, обокрасть. Хтось улез уначэ у садок и абшалёхоў дзьве яблыни.
АБШЫТКИ (АПШЫТКИ) только мн. Легкие сани для праздничного выезда. Зимою мы ванчалиса, то да цэрквы ў апшытках ехали.
АГРЭБ м. и ж. Неряшливый человек, грязнуля. Абыдзи ўсе сяло, то такого агрэба ни найдзеш, як вана, а яшчэ других абгаворвае.
АДДЗЯЛЯПИЦИ сов. Открыть окно, дверь. Аддзяляпиў дзьвэра, а сам кудась пашоў.
1 Материалы этой статьи являются продолжением материалов, опубликованных под тем же названием в «Вестнике БГУ», серия IV, № 1, 1971.
99 👁