песьлячына-ны-не, м., общ., единств. к пясьляк 1. Баравік, суравежка песьлячына. Нсл.
2. бранное—старичонка, старушонка. Нсл. 413. Песьлячына які, а жэніцца. Нсл. Песьлячына старая. Тм.
3. собачий запах. Нсл. Песьлячынаю сьмярдзіць. Нсл.
песьляччо-ча, предл.-чу, ср. 1. собир. к пясьляк 1—старые грибы. Нсл. 413. Песьлячча цэлую лубку прыпер. Нсл.
2. старичье. Нсл. 413. Во! песьляччо падняло ногі—пошли танцевать. Нсл.
пясьняр-яра, предл.-яру, зват.-яру; мн. ч., дат.-ром, мн. ч., предл.-рох, м.—певец, поэт. Гсл.
пясьсюк-юка, предл.-юку, зват.-юча; мн. ч., дат.-ком, мн. ч., предл.-кох, м. 1. белоус, сорное растение. Гсл. См. сівец.
2. старый гриб. Нсл. 413. Не бяры пясьсюкоў. Нсл.
3. бранное—хрыч. Нсл. 413. Брэшаш ты, пясьсюк! Нсл.
пясьць-ці, ж.—кисть руки, Нсл. 543. пясть. Халіма ціснуў руку аднэй толькі пясьцю свае медзвядзёвае рукі. ЗСД. 6. Ня мязнуў, а ўсёю пясьцю выцяў. Нсл.
пяшкур-ура, предл.-уру, зват. пяшкуру; мн. ч.-ры-роў-ром-ры-рамі-рох, м.—рыба бычок. Шсл. Вялізнага пяшкура злавіў. Жораўкі Сьміл. (Шсл.). Бялюга злавіла пяшкура. Тм.
пяток-тка, м. 1. пять одинаковых предметов; пять раз. Загаліў дый пяток уваліў. Нсл. 163 (под загаліць).
2. пятница (день). Міх.; Ст. Слабада, Крывулькі Люцынск. у.; Невельск. У пяток прыехаў да нас Немец. Невельск.
пята-ты, ж., анат. 1. пятка. Ар. Вышэй пят не падскочыш. Послов. Дз.
даць у пяту—вернуться назад в речи или поступке. Варсл. Як я яму стаў плаціць, колькі ён прасіў, дык ён даў у пяту (адмовіўся прадаць). Варсл. Уменьш. пятка-ткі-тцы.
2. пята ў вульлю—основание (улья). Романов.
пятае, вставное слово; употребляется при исчислении для определения пятого пункта,—в-пятых. Уставуем: есьлі хто з прыгоды, а ня з хуці, страляючы на зьвер, каго забіў; другое, есьлі бы рамесьнік, будуючы дом, а дзерава неабачне апусьціў; трэйцяе, есьлі бы, сякучы дзерава, сякера з тапарышча спадшы, каго раніла; чацьвертае, гдзе бы пасечанае дзерава, валячыся, каго забіла; пятае, есьлі бы каму, страляючы з луку або з ручніцы да шапкі, страла або куля, узяўшы пахват у бок, каго зраніла — вязеньнем каран ня будзець, ведзь жа галаўшчыну блізкім яго заплаціці будзець павінен. Стт. 407.
пятак-ка, предл.-ку, зват. пятача; мн. ч. пятакі-коў-ком-кі-камі-кох. м. 1. 2 1/2 копейки или 5 грошей. Ар.; Варлыга: Назіраньні, 38. І шастак, і пятак, і тры грошы, і дваяк. Менск. у.
2. пятилетнее животное. За казла пятака — сорак грошай. Стт. 470.
пятачка-чкі-чцы, ж. 1. мера водки, получаемой на 5 копеек. Нсл. 543. Пятачку гарэлкі паднёс. Нсл.
2. пятикопеечная булка. Нсл. 543. Даў сітнічку пятачку. Нсл.
пятковы-вая-вае—пятничный. Нсл. 543. Пятковы хлеб. Нсл.
пятка-кі, дат., предл. пятцы, ж. 1. пять рублей (, пятёрка вообще, С.) Ксл. Пазыч пятку да заўтрага. Сянно (Ксл.).
2. место соединения деревянной и металлической части косы. Ксл. На пятку націскай, чысьцей выкасіш. Бабінавічы Выс. (Ксл.).
3. задняя часть какого-л. орудия. Нсл. 543.
4. тупой конец яйца. Шсл.; Ар. Пятка яшчэ крапчэйшая за насок! Ст. Противоп. насок.
пятля-лі-лі; мн. ч. пётлі-ляў, ж. 1. петля, сложенная кольцом и завязанная часть верёвки, нитки и т.п., концы которой можно затянуть.
2. неприятная обязанность. Нсл. 413. Ажаніўся з удавою з драбнымі дзецьмі, пятлю сабе на шыю начапіў. Нсл.
3. детородный уд самки животного. Нсл. 413. У сьвіньні пятлю чэрві стачылі. Нсл. Уменьш. пяцёлька-лькі-льцы—детородный член у самок животных. Нсл. 413. Чэрві ў каровы, у сьвіньні пяцельку разьелі. Нсл.
пятнанцаты, -тая-тае—пятнадцатый. Н.; М.; Вял.; Сербаў, 113; Лёсік: Пачат. граматыка, 103.
пятнанцаць-цацёх-цацём, твор.-цацьма, предл.-цацёх, числ.—пятнадцать. Рагач. (Ром. III); Карскі, II-2,122; Гарадзішча Н.; Рэч. (Пет. II, 264, 299); Сербаў, 113; Севершчына (Расторгуев: Сев., стр. 12); Юравічы Рэч.; Лёсік: Пач. граматыка, 103.
пятнік-ка, предл.-ку; мн. ч. пятнікі-коў-ком-кі-камі-кох, м.—гнездо, в котором ходят или обращаются ворота, Нсл. 543. чашка, в которую вставлен столбик ворот, двери, вращающий последние, Ксл.; углубление, в которое входит нижним концом вращаюшаяся колонна ворот. НК.: Очерки, 214. Як ходзяць твае пятнікі? Вяжышча Беш. (Ксл.). Вароты зь пятніка вывярнуліся. Нсл.
пятніца-цы-цы, ж.—пятница. Ар. Уменьш. пяценка-нкі-нцы. Нсл. 543. Пяценка сьвятая.
пятнічны-ная-нае—пятничный. Пятнічны хлеб. Ар.
Пятрок-рыка, предл.-трыку; мн. ч. Пятрыкі-коў, уменьш. к Пётра—Петя. Міліца ў Пятрыка усё пер态трэсла. Ст.
Пятроўка-кі—пост перед праздником Петра и Павла (29 июня). Шсл.; Ар. Карова пабегала ў Пятроўку. Ст. Жаніцца хоць і ў Пятроўку, а лапця сплесьці ня ўмее! Ст.
79 👁