жорны. Дукса. Сьціскаю, ашчаперыўшы рукамі, чало. Дуб.: Наля 37. См. ашчапіць, ашчарэпіць.
ашчаперыцца-руся-рышся, соверш.—ашчаперыць. Ашчаперыўся за ногі. Янк. I.
ашчапіць,—см. под шчапіць 2.
ашчапіць-плю, ашчэпіш-пе, соверш.—охватить. Янк. I. Ашчапіў за шыю і не адарвець(о ребенке). Янк. I. См. ашчаперыць.
ашчарэпіць-плю-піш-пе, несоверш. каго-што—обхватить крепко руками или лапами. Шсл. Ашчарэпіў, як мядзьведзь, ды дзяржыць. Ст.
ашчэгнуць-ну-неш-не, соверш.—истощиться, МГсл. известить. Дсл. Ашчэгне з голаду. Дсл.
ашчэдны-ная-нае—бережливый. Ксл. Ашчэдны чалавек ня псуець дабра. Заронава Куз. (Ксл.).
ашчэліць,—см. под ашчаляць.
ашчэліцца,—см. под ашчаляцца.
ашчэрак-рка, м.—зубоскал. Дз.; Буда. См. вышчарка, скалазуб.
ашчэр-ыць-аны,—см. под шчэрыць.
ашчэрыцца,—см. под шчэрыцца.
ашчыр-ацца, ашчырыцца,—см. под шчэрыць.
ашыбаць,—см. под шыбаць.
ашыбацца,—см. под шыбацца.
ашыяк, ашыйка, предл.-йку, м.—карковина, Шсл. шейное, затылочное мясо. Во гэта сала з ашыйка. Ст.
ашыйна, нареч.—непременно? (ironич.) —не очень, необязательно. Шсл. Ашыйна нам ехаць із табою. Крамяні Пух. (Шсл.).
ашыйнік-іка, предл.-іку, м.—ошейник. МГсл.; Ксл. Ашыйнік быў у нашага сабакі. Мішкава Віц. (Ксл.).
аш-ыць-ываць,—см. под шыць.
ат,—см. под айт.
атож, междомет. 1. вот, вот какой. Шсл. Атож дурны хлапец! Ст.
2. а вот же. Ксл. Атож ляжыць на печцы. Плоскія Куз. (Ксл.).
3. да, утверждение. Ксл. Ці вы едзеце да места? — Атож! Берашоўцы Беш. (Ксл.).
атож алё!—вот действительно! Вк.
атож як, нареч.—а то как-же. Шсл. Атож як ты хацеў? Ст.
атожыла-лы-ле, ж.—отпрыск(от пня срубленного дерева), молодой побег растения. Ар. З пня атожылы пусьціліся. Ар.
атойбішча-ча, предл.-чу; мн. ч.-чы-чаў, ср.—расположение(место). Ср. атайбавацца.
атока-окі-оццы, ж. 1.—рукав реки. Ксл. Атока поўна вады. Навікі Віц. Ксл.).
2. глубокий залив реки. Лугі Пар. (Дсл.).
атокі-каў( одна атока )—прудки вдоль некоторых рек, в половодье сообщающиеся один с одним и с рекою. НК: Очерки, Но. 804.
атом-му, предл.-ме, м.—атом.
атоньне-ня, предл.-ню, ср.—остаток, подонки. Ксл. Бадай тваё й атоньне зьвялося! Гравы Сян. (Ксл.).
атопак-пка, предл.-пку, м.—изношенный, истоптанный лапоть, Вішкавічы Чаш. (Ксл.); Шсл. изношенная, истоптанная обувь. Янк. I; Нсл. Цягаецца ў ватопках. Ст. Выкінь атопкі на сьметнік. Ст. Атопкі чужыя панасіў, а яшчэ вашапрудзіцца. Нсл. Па такім балоце ды ў такіх ліхіх атопках ходзе! Янк. I. Уменьш. атопачак-чка—истрепанный лапоть(сапог, башмак, С.) Дсл. Зьбяры чэрві ў ватопачак. Ельн. (Дсл.).
атора-ры-ры, ж.—мелкая солома с пустым колосом, получающаяся после молотьбы, Зьвяровічы Красьн., Парэцк. (Дсл.); Гсл. крупная мякина из вымолоченных колосьев, соломинок и т. п., Ксл. обмолоченные колосья, Растсл.; Сакуны 77; Нсл. 376 хлебный обой от молотьбы: смесь мякины, охоботья, пустой колос, мелкая солома и пр. корм скоту. Вост., Смл. (Даль). Узімку коні паядуць атору. Нсл. Аторы запар карове. Спаская Сір. (Ксл.) Прывезьлі з току аўсяную атору. Дсл. Дай карове аторы. Ельн. (Дсл.) Вось, яму далі пачапню, што езьдзяць па атору. Ельн. (Дсл.) Уменьш. аторка-ркі-рцы, ж.—мелкие обмолоченные колосья. Нсл. 377. Зьбяры на месца аторку. Нсл. Собир. атор'е-р'я, предл.-р'ю, ср.—собрание обмолоченных колосьев от разного хлеба. Нсл. 377,— атора. Вят., Вост., Кур. (Даль). Атор'я зьберлася повен кут. Нсл.
ато-р'е-рка,—см. под атора.
аторва-вы-ве, общ.—сорванец, Гсл. сорванец, говорится в похвалу молодечества; удалой-лая, проказник-ица. Нсл. 377. Аторва — дзеўка, кажнага разсьмяшыць. Нсл. Успамінаецца, як бегалі яны — малыя аторвы — па-над самай вадою, па-над самым прадоньням, пэцкаліся з галавы да ног у шызлы ліпучы глей — рыбу лавілі. Полымя, Но. 8, 1967 г., 242.
атос-са, предл.-се, м.—тяж из веревки или железного прута, натянутый от верхнего конца оглобли к оси переднего колеса для выравнивания хода экипажа. Шсл. Воз наклаў, аж атосы парваліся. Ст.
атоса-сы-се, ж.—веревка, ремень или проволока, натягивающая оглоблю. Гсл. — атос. Растсл.; Вят., Вост. (Даль); Ксл. Залатыя калёсы, шаўковыя атосы. Из свад. песни. Гсл. Нацягні тужэй атосу. Сухарукава Аз. (Ксл.). Уменьш. атоска-скі-сцы, ж.—тоненький тяж. Нсл. 377. Одна атосіна-ны-не, ж.—тяж, правило. НК: Очерки, 368; Нсл. 377. Атосіною ўдырыў. Нсл.
атосны-ная-нае—свойственный тяжу. Нсл. 377. Атосная вяроўка. Нсл.
атосьнік-іка, предл.-іку, м.—деревянный или железный подтяжник. Нсл. 377.
атомны-ная-нае—атомный.
атайбавацца, -буюся-буешся—обосноваться. Каралішчавічы, Менск. у.
78 👁