Старонка 769
◀ / 1324 ▶
●некалісь, нареч.—когда-то. Нсл. 343. Некалісь багаты быў. Нсл. Некалісь купчаваў, а цяпер скупчаваўся. Нсл. См. некаліся. ●некарысны, 1. бесполезный. Гсл.; Ар. 2. негодный. Нсл. 332. Некарысную даеш касу. Нсл. Некарысны твой нораў! Тм. 3. невыгодный. Нсл. 332. Некарысны ты абраў час. Нсл. ●некарысна, нареч. 1. бесполезно. Ар.; Нсл. 332. Некарысна правёў час. Нсл. 2. негодно, нехорошо. Нсл. 332. Некарысна пашыў сьвітку. Нсл. Некарысна зрабіў, што сказаў так. Тм. ●некаць-аю-аеш-ае, повел.-ай-айма, несоверш.—отнекиваться. Нсл. 332. Няма чаго табе некаць, калі ўкраў. Нсл. Некай, ня некай, а гарэлкі нам купіш. Тм. ●некрут-ута, предл.-уту, зват.-уце, м.—рекрут. Была зіма, наборы некрутаў. Гарэцкі: Песьні 79. Ад некрутаў уцякаем. ЧЧ(Б. Студіс, II-I, 1969, 71). ●некства-вы-ве, ж., соб.—название жидовского общества; редко татар и цыган; нехристь. НК; Пособ., Но. 78. ●некуды, нареч.—куда-то. Ар.; Гсл.; Ксл.; Нсл. 343. Клявец некуды заваліўся. Даўгое Беш. (Ксл.), Некуды паехаў. Нсл. Ён некуды пайшоў. Ар. Дым некуды праходзе. Нсл. См. кудысь, кудысьці. ●нелажоныя пшчолы—пчелы, у которых не выбран мед. Стт. 1529. ●неляжачая-ае, у знач. спкм.—беспокойство, непозволяющее лежать тихо; тревога, душевная боль. Нсл. 333. Ня сьпіць, яго нешта неляжачая бярэць. Нсл. ●нельга(няльга, Гсл.; Косіч83; Нсл.; Сьпягліца), нареч. 1.—нет возможности, невозможно. Ксл.; Растсл.: Смоленск 141. Яму нельга паверыць, бо ўсё роўна ня спраўдзіць. Асінаўка Сян. (Ксл.). Сюдэю нельга прайсьці: вельма балота вялікае. Ст. Пакамячыў шапку, аж нельга надзець. Ст. (Шсл. 194). Нельга нічога зрабіць. Нсл. Пакудлачылася кудзеля, аж нельга й прыступіцца да яе. Ст. (Шсл. 196). Противополож. льга. 2. нельзя, запрещено, не следует. На Дабравешчаньне нельга калка ўткнуць у зямлю — грэх. Харомск. Давігар.(Полесье 65). ●нелюдзь-дзі, мн. ч., род.-дзеў, общ.—нелюдим. Шсл.; Ксл. Нелюдзь нейкая, а ня людзіна. Калышкі Лёз. (Ксл.). Нелюдзь нейкі — ніколі з чалавекам не загавора. Ст. Што я нелюдзь якая, ці што? ЗСД 327. ●немаголас — немакрычэць. Іг. ●немага-агі-азе, ж.—бессилие, Нсл. 333. невозможность. Немага мая зрабіць гэта. Нсл. ●немагчыма, нареч.—невозможно. Рэч. пав.; Мгсл. ●немагчымы-мая-мае—невозможный. ●нема крычэць(раўсьці), немым голасам крычэць—громко и дико кричать(орать), как немой человек или животное. Ар. Во суседка нема крычыць. Лужасна Куз.(Ксл.). Аж нема крычць, ліха на яго. Ст. Нема раўе, аж перарываецца. Ст. Як пачалі яго гнесьці, аж немым голасам пачаў крычэць ды прасіцца. Ст. ●немаральнасьць-ці, ж.—безнравственность. Акін. 192. ●немаральны, -ная-нае—безнравственный. ●немарасны-ная-нае—горестный. ●немарасьціць-ашчу-асьціш-це, несоверш., перех.—причинять "немарасьць", горесть, сильно огорчать, повергать в печаль. Ар. Соверш. зьнемарасьціць—причинить "немарасьць"—горесть, сильно горчить, повергнуть в печаль. Ар. Прич. зьнемарашчаны—сильно огорченный, поверженный в печаль. Ар. ●немарасьціцца-ашчуся-асьцішся, несоверш.—испытывать "немарасьць"—горесть, сильно огорчаться. Ар. Соверш. зьнемарасьціцца—стать "немарасным", сильно огорчиться, опечалиться. Ар. Прич. прош. вр. зьнемарасьціўшыся. Ар. Калі я прышоў, ён сядзеў зьнемарасьціўшыся. Ар. ●немарасьць(из няма радасьці), ж. (Гсл.) 1. тяжелое чувство, вызываемое бедой, несчастьем, неудачей и т.п., горесть. Ар. Мусіць з тае пары людзёў бярэ немарасьць. Гэрман: Кітай... 106. І абясьсілены, пакорны Ён кляў у немарасьці чорнай за дротам лягерны барак. Крушына: Творы 159. 2. сильное огорчение, сокрушение. Ар. ●немарач-чы, ж.—немощность. Ксл. Ах, каб цябе немарач узяла! Лужасна Куз. (Ксл.). ●немарачны-ная-нае—хилый, немощный. Ксл. Немарачныя дзеці, худыя такія. Бараўляны Куз. (Ксл.). ●немарэч-чы, ж.—непроходимые места. Гсл. См. немярэча. ●немач-чы, ж. 1. в общем значении чего-то дурного, вредного. Немач нейкая на цябе напала. Нсл. 333. Немач яго бяры. Тм. Немач нейкая ўспала на гэтыя куры: вось дохнуць дый толькі. Ст. 2. в бранном зн. Каб цябе немач ела! Ст. Каб цябе немач! Купіна Віц. (Ксл.); Ар. 3. при отказе в знач. отрицания — ничего. Нсл. 333. Немач возьмеш. Нсл. няма ніякае немачы—нет худого(но не значит, что есть хорошее). Ар. 17 ●немярэча-чы-чы, ж.—болото, поросшее мохом толщиною в несколько сажен и, кроме редкого сосняка, ничего не выращивающее. В "немярэчах" попадаются именно те непроходимые местности, где гибнут люди, и которые носят название "нетры". Максимов: Блр. Смоленщина(Живопис. Россия, III, 444). Наўкола была смутная
Нават дробная праўка будзе карыснай. Не стаўце знакі націску, каб словы лепш знаходзілася праз пошук.
81 👁
◀ / 1324 ▶