обдумать, обсудить. Ксл. Хацелі ехаць да Сібіру, але абмергавалі, ды застанавіліся. Ст. Пакуль абмяргавалі, дык і час прайшоў. Труханавічы Чаш. (Ксл.). Дык во ж, дзядзька, мы прышлі да вас, каб яшчэ лепей абмеркаваць гэтую справу. Дзьве Душы, 117. Прич. абмеркаваны—прикинутый в уме, обсужденный.
Отгл. имя сущ. абмеркаваньне-ня, предл.-ню, мн. ч.-ні-няў, ср.—обсуждение, взвешивание, обдумывание дела или предприятия. Гсл. Соверш. зьмеркаваць, зьмяркую-куеш-куе—расчитать, сообразить что с чем. Нсл. 212. Зьмеркаваўшы адно з адным, адно выходзе. Нсл. Прич. зьмеркаваны—рассчитанный, соображенный с силами или средствами. Нсл. 213. Усё гэта як найляпей зьмеркавана. Нсл. Соверш. памеркаваць—прикинуть в уме. Ар.; Шсл.; Нсл. 466. Памергаваў, так і гэтак — усёня выходзе. Слопішча Шацк. (Шсл.). Памеркаваўшы адно з адным, трэба так зрабіць, каб нікому крыўды ня было. Нсл. Аб гэтым я яшчэ памяркую. Сураж(Ксл.). Яно і паіхняму памяркаваць, дык быццам і справядліва. Марціновіч(Беларус, Но. 159). Прич. памеркаваны—соображенный, рассчитанный. Нсл. 466. У яго ўсі дні памеркаваныя. Нсл. Памеркаваны даў спосаб да жыцьця. Нсл. Отгл. имя сущ. памеркаваньне-ня, предл.-ню—соображение с мерами, с обстоятельствами. Нсл. 466. Трэба памяркаваньне зрабіць, куды аддаць гэтага сірату. Нсл. Меж намі ніякага яшчэ ня было памеркаваньня. Тм. Соверш. перамеркаваць—переменить меры, средства, обдумать(передумать, С.). Нсл. 406. Як перамеркавалі, так і ляпей вышла. Нсл. Соверш. вымеркаваць-кую-куеш-куе, 1. вымерить, сообразить, чтоб вышла мера. Ар.; Нсл. Ці ня вымеркуеш із гэтае скуркі боты і двое чаравікаў? Нсл.
2. сообразиться со средствами. Нсл. Як хочаш вымеркуй, каб корму стала да вясны. Нсл. Вымеркуй што-колечы і на нашу долю. Нсл. Прич. вымеркаваны—соображенный со средствами. Нсл. 87. Вымеркаваныя выдаткі. Нсл. Нашае пражыцьцё вымаркавана, лішняга ня пойдзець. Нсл. Отгл. имя сущ. вымеркаваньне-ня, предл.-ню—соображение, извлечение выгод по соображениям. Нсл. 87. Як зрабіў вымеркаваньне, дык і вышла другое. Нсл.
разьмеркаваць, соверш., перех. 1. распределить. Шсл.; Нсл. 500; Ксл. Мы ўжо зямлю разьмеркавалі міжсобку. Воўсшча Сян. (Ксл.). Бацькаўшчыну падзялілі, разьмергавалі бяз жаднае сваркі. Ст. Прич. разьмеркаваны—распределённый. Нсл. 550. У нашага пана ўсі дні разьмеркаваныя калі што трэба рабіць. Нсл.
2. рассудить, решить, сообразить. Першы (перш) й было гэтае самае ў думках, няхай сабе паслужыць; але цяпер разьмеркавалі, на людзёў ня ўгодзіш — няхай лепі каля хаты патрэцца. НК.: Пасоб., 131. Несоверш. разьмярковаваць-овую-овуеш-овуе, повел.-овуй-овуйма—распределять. Шсл.; Нсл. 550; Ксл. Глядзі ж, так разьмярговуй, каб нікому крыўды ня было. Ст. Разьмярковуй так, каб усім стала. Нсл.
мяркавацца, мяркуюся-уешся, несоверш., взаим.—рассчитываться, разделываться, (Шсл.; Нсл. 296). Няхай яны мяркуюцца, памаркуюцца меж сабою. Нсл. Самы мяркуйцеся, мужчыны, каб нікому крыўды ня быдо! Ст. Соверш. зьмяркавацца—сойтись. Ар. Дарма, неяк зьмяркуемся. Соверш. памеркавацца, 1. рассчитаться, разделаться.(Шсл.; Нсл.). Памяргуйцеся памеж сабою добра, каб не сварыцца. Ст. Зь ім яшчэ можна памяркавацца. Слопішча Шацк. (Ксл.). Мяркуйся, памяркуйся сам із сабою, із сваім сумленьням. Нсл. 296.
2.сообразиться. Нсл. 466. Памеркаваўшыся з грашмі, можна купіць, але двору ня будзе з чым ехаць. Нсл.
разьмеркавацца, соверш. к разьмярковавацца 1. сообразиться с чем-л. Нсл. 550.
2. взаимн., соверш. к разьмярковавацца.
2. рассчитаться. См. разьмярковавацца 2.
разьмярковавацца-овуюся-овуешся, повел.-овуйся-овуймася, несоверш. 1. соображаться с чем-л. Нсл. 550. Разьмярковуйся із запасам так, каб стала хлеба да новага. Нсл.
2. взаимн.—рассчитываться. Нсл. 550. Разьмярковуйцеся, разьмяркуйцеся меж сабою так, каб нікому крыўды ня было.
мернасьць-ці, ж.—умеренность. Ар.; Нсл. 296. Зь мернасьцю жывучы, можна пражыць. Нсл.
мернік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м.—землемер. Ст. Акты. Памернага трэба даць мерніку. Нсл. 466(под памернае).
мерны-ная-нае—умеренный. Ар.; Нсл. 296. Уставуем, абы на рокі земскія ніхто зь вялікімі непатрэбнымі почты слуг и прыяцель сваіх не прыяжджаў, адно ў почсьцьве мерном. Стт. 232. Мерны мароз. Нсл. Мерная плата. Нсл. Пайшоў ён да яе шырокімі мернымі сігамі. ЗСД. 81. Нареч. мерна—умеренно. Ар.; Нсл. 296. Мерна жывець. Нсл. Мерна даець старцу. Нсл.
мерці, мру, мрэш, несоверш. 1. мереть (умирать многим, С.). Нсл. 284. Давялося мерці, памерці з голаду. Нсл. Соверш. зьмерць, змруць, прош. вр. зьмер-ла-лі—вымереть. Шсл. Уся радня зьмерла. Ст.
2. чахнуть, хиреть. Соверш. намерціся-мруся-мрэшся-мрэцца-мрэмся-мрыцёся-мруцца, 1. чым,—настрадаться, натерпеться. Намерліся мы тут голадам Нсл.
2. помереть во множестве. Нсл. У голад намруцца. Нсл.
84 👁