масьціцца, машчуся, мосьцішся, возвр. 1. помещаться(в тесноте, С.). Нсл. 291. Тут табе ня дзела масьціцца, бачыш старшыя сядзяць. Нсл. Я пачаў масьціцца на духу. Мікольск Н.(Демид: Веров. 99).
2. подседать. Нсл. 291. Куды ты мосьцішся? Старому сьмешна масьціцца да маладое жанчыны. Нсл.
прымасьціцца-машчуся, мосьцішся, соверш.—поместиться, устроиться где-л., где не очень удобно. См. прыснасьціцца. Соверш. прымасьціцца, возвр. 1. присоединиться к кому-л. в тесноте(присесть, прилечь). Войш.
2. подсесть.
масьць-ці, мн. ч.-цяў, ж., фарм.—состав для прастыра, маз. Нсл. 181, мазь. МГсл.; Ар.; Шсл.; Карачэўск.(Будде: Тула-Орел, слов.). Хвэльчар даў жоўтае масьці. Ст. Масьць ад скулкі. Нсл.
2. состав, употребляемый для прививания черенков. Нсл. 281. Садовая, прышчэпная масьць. Нсл.
3. масть, цвет шерсти животных(лошадей, коров). Ар.; Шсл. Жарабок сівое масьці. Ст. Якое масьці ваша карова? Ст.
масьцюк-юка, предл.-юку; мн. ч.-кі-коўком, мн. ч., предл.-кох, м.—мастер. Кур. (Даль). Адгадлівы дзяцюк, такі масьцюк заданьні адгадаць. Дсл. 547(под адгадлівы).
масыўны-ная-нае—массивный. МГсл.
машнарэз-эза, предл.-эзу, зват.-эзе, м., бранное—мошенник, отрезывающий карманы, карманщик. Нсл. 292. Машнарэза такога ў некруты аддаць. Нсл.
машта-шты-шце, ж.—мачта.
маштавік-іка, предл.-іку, зват.-іча; мн. ч., дат.-ком, мн. ч., предл.-кох, м.—матрос, несущий службу на мачте; мачтовой.
маштавы, прилаг. к машта—мачтовый.
машурга-ргі-рзе, ж.—блёстки, мишура. Зьверавічы Красьн. (Дсл.).
машыраваць-рую-руеш-руе, повел.-руй-руйма, несоверш.—маршировать. Шсл.; Нсл. 283. Вунь маскалі машыруюць. Ст. Соверш. памашыраваць—пойти, маршируя. Нсл. 464. Жаўнеры памашыравалі да места. Нсл.
маток-тка,-тком, и матушка-шкі-шцы, ж.—связка кольцеобразных предметов, нанизанных на повязь, и прядь ниток на мотовиле, или снятая с него, но пока что не разрезанная. НК.: Очерки, 122, Но. 262.
мата, маты, маце, ж.—циновка(всякая, С.) из соломы, пучки которой перевязаны веревочками; зимой навешивается на окна и на двери. Шсл. Сплёў на вокны мату. Ст. На вокны пляціце маты, каб ня клаў мароз сьляды. Колас.
матаўня-ні-ні, ж.—мотовило. НК.: Бабы; Но. 51. С просьня ніткі зьвіваюць на матаўню. НК.: Бабы; Но. 51.
маталыга-гі, общ. 1. бродяга. Нсл. 291. Маталыгу злавілі дый здалі ў некруты. Нсл. См. матлыга.
2. плут. Нсл. 291. Маталыга ты, скруціў мае грошы. Нсл. Уменьш. маталыжка-жкі. Нсл. 291. З малку маталыжкаю быў ён. Нсл. каю быў ён. Нсл.
маталыжнік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м. — маталыга. Нсл. 291. Ня вер гэтаму маталыжніку; ён усё круціць і маніць. Нсл.
маталыжнічаць, -аю-аеш-ае,—плутовать, жить обманом. Нсл. 292. Цэлы век свой матылыжнічаеш. Нсл.
мата-нька-чка,—см. под маці.
мат-ка-ухна-уля-улька... —см. под маці.
матэрыя-ыі, дат., предл.-ыі, ж.—вещество. МГсл.
маца-цы-цы, ж.—маца. Ар.; Нсл. 283. Жыды мацу пякуць. Нсл.
мацая-аі-аі, ж.—крепость. Нсл. 292. Якая ў калку будзе мацая, калі ён згніў? Нсл.
2. помощь; складчинное дело, НК.: Дудар, Но. 20. предприятие сообща с другими. Дзьвінск п. Пойдзем у мацаю ў заклад. Кінем на жэрабя ў мацаю.
мацака, нареч.—ощупью. ПНЗ.
маці, в единств. ч. не склоняется; мн. ч. нет —мать. МГсл.; Войш.; Шсл. Вельмі былі радыя, асабліва маці. Н.(Афанасьев, 1, 1913, 212). Маці хоча, каб дачку замуж аддаць. Ст. Папрасі, хай маці дасьць есьці. Ст. Пара, маці, жыта жаці — каласок сьхіліўся. Пара, маці, дачку 'ддаці — галасок зьмяніўся. ПНЗ, 46.
матка-ткі-тцы, ж. 1. матка (животных). Ар.
2. пчелиная самка(матка, С.). Нсл. 281; Ар. Матку злавіў.
3. мать(женщина по отношению к рожденным ею детям, С.). Ар.; Нсл. 281; Войш. Якая матка, такое й дзіцятка. Послов. Нсл. Ніхто так не дагледзіць свайго дзіцяці, як родная матка. Ст.
матка падхрэсная—крестная мать. НК.: Старцы, Но. 42. Ласкат. матанька-нькі-ньцы, говорится и не о матери—матушка. Нсл. 282. Матанька мая, пусьці на нач. Нсл. Пажалей мяне, матанька мая. Нсл. Уменьш. матачка-чкі-чцы. А мае ж вы матачкі, што ж гэта будзе? Ст. Ласкат. матухна-ны-не. Ой ты, матухна! Крапіўнае(ПНЗ. 43). Гэта ж матухна твая зьвяла на мяне. Нсл. 282. Матухна мая, калі ж табе памагала гэта зрабіць? Тм. Матухны мае вы, куды ж вы гэта дзелі? Нсл. Ласкат. матуля-лі-лі, (Вост., Даль) 1. маменька. Нсл. 282. Матуля мая пакінула мяне сіратою. Нсл. Ой, чаму ж, матуля, жыцьцё-йскрыпку дала? Гарун(ст. "Матчын дар"). Другая — матуля. Гарун(ст. "Ноктурно"). Цеш матулю. А. Зязюля(Зьніч 1953, Но. 24). Родны краю! Матуля дарагая! А. Змагар (Прыйсьце, Но. 1)
2. матушка. Нсл. 282. Матуля мая, куды ж ты глядзела? Нсл.
81 👁