акалаціць,—см. под калаціць. акалёч-ыць-аны,—см. под калёчыць. акалёчыцца,—см. под калёчыцца. акалі, союз.—еслиже. Ар.; Нсл. 4. Акалі не захоча, што ж тады рабіць? Нсл. акалічнасьць-ці; мн. ч., род.-цяў, ж..—побочные объяснения, обстоятельства. (МГсл.); Нсл. 362. Прасі без акалічнасьці. Нсл. Акалічнасьць кажа мне прасіць у пана грошы. Нсл. а каліж—да когда же. Ар.; Нсл. 4. А каліж ён аддасьць? Лёзна (Ксл.). А каліж ён усё чапаецца. Нсл. акалічны-ная-нае—окрестный, ближний, близлежащий. Ловаў зьвярных нікаторых нет, адно акалічныя сёла, гонячы, зьвер да іх з прыгоды запудзяць. Даўгяла: Сьвіслацкая воласьць 1560 г.(Наш Край, 1927, XII, 30). аканом-ма, предл.-му, зват.-ме, м.—эконом. Ар.; Гсл.; Ксл. У нашым дварцу дужа благі аканом. Азярэцк Сян. (Ксл.) аканаваць,—см. под канаваць. аканіца-цы-цы, ж.—ставня. Шсл.; Ксл. Раман парабіў вокны з аканіцамі. Ст. Зачыні ўвечары аканіцы. Дзямідавічы Чаш. (Ксл.). См. аконьніца. аканьне-ня, предл.-ню, ср.—произношение этимологических безударных о, э, е[ѣ] как а( нагá, частавáць, сядзéць, вядý). Составляет главную особенность великолитовского ("белорусского") языка, которой он отличается от всех других славянских языков. акапанічаваць-чую-чуеш-чуе, несоверш. што—обкапывать мотыгой ("капаніцаю"). Янк I. Каня ня было, дык акапанічавалі капаніцаю. Соверш. акапанічыць-чу-чыш-ча—обкопать "капаніцаю". Янк. I. Бабуля ўсю бульбу акапанічыла сама. Янк. I. акарыць,—см. под карыць. акас-аваць-нуць,—см. под касаваць. акашыцца,—см. под кашаваць. акаваць,—см. под каваць. акаціцца,—см. под каціцца. акачэньне-ня, предл.-ню, ср.—окот. Ар. Авечка на акачэньню. Ар. акачурыцца-рыцца, соверш.—подохнуть. Ксл. Наш сабака гэтымі днямі акачурыўся. Селядцова Беш. (Ксл.). акэшкаць,—см. под кэшкаць. акэшкацца,—см. под кэшкацца. акзімачка-чкі-чцы, ж.—печка. Ксл. Сядзь на акзімачку, угрэешся. Вяжышча Беш. (Ксл.). акідаць,—см. под кідаць. акідацца,—см. под кідацца. акіян-ну, предл.-не, м.—океан. Шсл. Бязьмежны акіян. Кавыль: Ростань 9. Аж дзіва, як ехалі пераз акіян да Амэрыкі. Ст. Шляхі мае ляглі — морамі, акіянамі. М. Хведаровіч. Крывавы акіян. Салавей: Сіла, 81. акінуць,—см. под кідаць. акінуцца,—см. под кідацца. акладня-ні-ні, ж.—отвал плуга. Шсл. У плузе прашмаравалася акладня. Войстрава Сьміл. (Шсл.). См. накладня. акно-на; мн. ч. вокны, акон, 1.—окно. Ар.; Ксл. Дзеці разьбілі акно. Рудня Аз. (Ксл.). Адчыні ўсад акно. С. Музыка, 271. Уменьш. аконца-ца, предл.-цу; мн. ч.-цы-цаў—окошко. Пск. Палея 1477г., 60(Кар.: Яз.Пскова, 56). Загляне сонца і ў наша аконца. Послов. Рапан 32. 2. (перен.) только в мн. ч. вокны—глаза. Дсл. Вокны мае бачаць блага. Дсл. 3. естественное или искусственное углубление, отверстие в "імшару". Ар. акромак-мка, м.—горбушка хлеба. Ксл. Акромак зьеў. Гарадок (Ксл.). акропна, нареч.—очень страшно, Гсл. ужасно. Міма могільніку ночы ехаць акропна. Гсл. акропнасьць-ці, ж.—ужас. МГсл.; Ксл. Як зірнуў на гэта, аж акропнасьць узяла. Капланы Сян. (Ксл.). акропны-ная-нае—страшный (ужасный, С.). Нсл. 362. Акропная справа. Нсл. акрай-ая, предл.-аю, м.—краюха, горбушка(хлеба). Ксл. Дай старцу акрай хлеба. Сяргейкі Сян. (Ксл.) Уменьш. акраец-айца, предл.-айцу—краюха(хлеба), Гсл.; Шсл.; Ар.; Растсл.; Косіч 86; Вост. (Даль 608); Ст.; Сукрэмна Сян. (Ксл.) краюха. горбушка хлеба. Нсл. 4; Дсл. Падаравалі старца акрайцам хлеба. Ст. Пашоў у лес із акрайцам хлеба. Дсл. Цэлы акраец узяў. Нсл. Мала будзе зь яго гэтага акрайца. Тм. См. краец. акрайчык-ка, предл.-ку, 1. уменьш. к "акраец". НК: Очерки; Нсл. 4. 2. (перен.)—последнее дитя у родителей. НК: Очерки, 42. акраец,—см. под акрай. акрайка-йкі-йцы, ж.—кромка(сукна). Ксл.; Нсл. 4. І акрайкі згодзяцца. Чашнікі (Ксл.). Акрайка добрая на спавівіч. Нсл. акрайкі-каў, единств. ч. нет.—крайние коренные зубы. Міх. Кабыла акрайкі паськідала. Тм. акрамосак-ска, м.—кусок, обрезок. Ксл. Застаўся акрамосак хлеба. Сялец Чаш. (Ксл.) Падай і мне акрамосак. Лясьнікі Сян. (Ксл.). Собир. акрамосьсе-ся, предл.-сю—куски, обрезки. Ксл. Ня была б тая швачка — акрамосься на воз не забярэш. Сукрэмна Сян. (Ксл.). акраса-сы-се, ж., област.—украшение, Ты ўважаеш, што культура ходзе ў портках ката слаўнае камуны? Ня веру я ў гэткія акрасы, я лепш вазьму акрасы Беларусі... Дуб. (Калосьсе, Но. 3/20, стр. 153). Ср. акрасіць (под красіць). акравок и акравак-аўка(-ка), предл.-ку, м.—обрезок, Гсл.; Дсл. обрезок лыка или материи. Шсл.; Ксл. Акравок лык прынёс. Дсл. Ну, Іване, ідзі зьбірай, ідзе краўцы шыюць, акраўкі. Ельн. (Дсл.). На зямлі