клюваць, клюю-люёш-люёць-люём-люіцё, несоверш., перех.— Клевать. МГсл. Вераб'і клююць, паклювалі каноплі. Нсл. Отгл. имя сущ. клюваньне-ня, предл.-ню—клевание. Каноплі шчаджаеш, хіба на клюваньне вераб'ём: чаму не бярыце іх дагэтуль, як людзі свае пабралі. Нсл. 238.
кмен-ну, предл. и зват.-не, м.—тмин. Шсл. Выскрэбуе...зярняткі кмену. Яна ня любе, каб лучаў кмен на зубы — забіваецца тады хлебны пах. Міско: Хлеб(Беларус, Но. 174). З кменам хлеб неяк ляпей. Ст.
кменны-ная-нае—тминный.
кмеціць, 1. примечать. Гсл. 2. понимать, постигать. Гсл.
кнораз I-за, мн. ч. кноразы, м.—кабан самец производитель. Гсл.; Вульлянавічы Сян. (Ксл.); Смл. (Даль). За кнораза — сорак грошай. Стт. 470. См. кныр, кнур.
кнораз II-за, предл. и зват.-зе,-зы, м. —нутрец, животное, у которого по оскоплении остается одно ядро; недохолощенный, особенно это случается у кабанов и лошадей. Нсл.
кнот-ту, предл. и зват.-це, м. 1. свечной и ламповый фитиль. НК.: Очерки, Но. 675; Гсл.; Ар.; ПНЗ; Пустынкі Сян. (Ксл.); Шсл. Ссукай кноту на сьвечкі. Нсл. 239. Мокры кнот не гарыць добра, а усе трашчыць. У мяне згарэу кнот. Ст. 2. фитиль вообще. Уменьш. кнаток. НК.: Очерки, Но. 675. Уменьш. кноцік. НК.: Очерки, Но. 675; Шсл.; Ар. Кноцік ценкі ў сьвечкі. Нсл. 239. У газьніцу ўцягні маленькі кноцік. Ст.
кнотавы-вая-вае, прилаг. к кнот—фитильный. Кнотавыя ніткі. Нсл. 239.
кнэхціцца, кнэхчуся, кнэхцішся, несоверш.—перевертываться, поворачиваться с боку на бок, из стороны в сторону; шевелиться. Што ты кнэхцішся, калі лёг, дык сьпі. Міх. Парасяты ў гнязьдзе кнэхціліся, пакуль супакоіліся. Тм.
княгаць-аю-аеш, несоверш.—плакать, прося чего-л., говорится о ребенке. Ар. 2. кричать, орать на кого-л., набрасываться (накидываться) с криком, упреками на кого-л. Калі (як) пачалі на мяне княгаць усі воступіцаю. Войш.
княгіня-ні-ні, ж. 1. княгиня. Гсл. 2. невеста во время свадьбы. Гсл. Выйдзі, выйдзі, Дарачка, княгіня! Косіч 251. 3. совершеннолетняя невеста. НК.: Дудар, Но. 7. Княгіні туды толькі й глядзець, адкуленька музыкі лятуць. НК.: Дудар, 171. Яна як ёсьць княгіня (празь дзяўчыну 20-ёх і больш год). НК.: Очерки, Но. 880.
князеўства—княжество. Гсл.
князёўна—княжна. Гсл.
князіня-ні-ні, ж.—княгиня. Што яна князіня якая ці што? Войш.
князскі-кая-кае—княжеский. Каля таго места астрог, каторы робяць...людзі князскія... "Рэвізія Сьвіслацкага стараства" 1560 г.(Наш Край, 1928 г., Но. 6-7, стр. 33).
князь, князя, предл.-зю, зват. княжа, мн. ч.-зі-зёў-зём-зёў,-зьмі-зёх, м. 1. князь. Гсл. Собир. князьзё. Бачылі ўсялякага князьзя. Сакуны 8. 2. жених на свадьбе. Гсл. князь і княгіня—название новобрачных от момента возложения венцов в церкви до брачного соития их. НК.: Игры, Но. 14. 3. князь малады—жених на свадьбе. Нсл. 239. Пытайся мама ў дачкі: ці мая? Не твая, мамачка, не твая; ды таго князя маладога, зь кім на вянцу стаяла. Из свад. песни, Нсл.
князьства-ва, мн. ч.-вы-ваў, ср.—княжество. МГсл.
княжо-жаці-жаці-жо-жом-жаці, ср.—дитя князя.
княжацкі-кая-кае—княжеский. Княжацкі двор. Нсл. 239. Княжацкі род. Нсл.
княжыць-жу-жыш-жа, несоверш.—владеть княжеством, княжить.
кнівань-аю-аеш-ае, несоверш.—еле таскаться, еле жить. Шсл. Княвае, як няжывы ўсё роўна. Ст. Старая ледзь княвае. Ст.
кнібіць-блю-біш-бе, несоверш.—докучать(надоедать, беспокоить, С.) просьбами. Досіць табе кнібіць, не дадуць. Нсл. 239.
кніга, кнігі, кнізе, ж. 1. книга. Уменьш. кніжыца-цы-цы, ж.—книжка. Малая падарожная кніжыца. Скарына. 2. только в мн. ч. кнігі—часть жолудка жвачных животных. Уменьш. кніжкі, мн. ч.-жак(-жкаў). Кніжкі зварылі. Нсл. 239.
кнігар-ара, предл.-ару, зват.-ару, мн. ч.-ры-роў-ром-роў-рамі-рох, м.—книготорговец.
кнігарка-ркі-рцы, ж.—книготорговка.
кнігарня-ні-ні, мн. ч.-рняў, ж.—книжная лавка, книжный магазин. Гсл.
кнігатай-ая, предл.-аю, зват.-аю, мн. ч.-аі-аёў-аём-аёў-аямі-аёх, м.—бухгалтер. Дворны кнігатай. Лужкі Дз. (Дсл.).
кнігаўка-кі, дат., предл.-цы, ж.—пиголица, (НК.: Очерки, Но. 53) чибис. Вят., Воет. (Даль); Шсл. Во калі вясна: кнігаўкі крычаць на балоце. Ст. Лётае кнігаўка над болотам. Сукрэмна Сян. (Ксл.). Ужо прыляцелі кнігаўкі. Каверзіна Меж. (Ксл.). Плача кнігаўка і стогне. Хмара. Слухалі жалобныя стогны кнігавак. Цэлеш(Ярылаў агонь).
кнігаўкі-вак(-каў), единств. ч. нет., ж.—кишки и в особенности желудки жвачного животного, обваренные, искрошенные и "затушаныя" в жидком тесте. НК.: Очерки, 24.
кнігі-гаў, единств. ч. нет. 1. кнігаўкі. НК.: Очерки, 24. 2. см. кніга.
кніжня-ні-ні, мн. ч.-няў, ж.—библиотека. Гсл. Уменьш. кніжніца-цы-цы. Гсл.
кніжнік-іка, предл.-іку, зват.-іча, м. 1. грамотный. 2. любитель и знаток книг, книжник. 3. интеллектуалист
93 👁