- заручыны-наў, единств. ч. нет.—обручение, Гсл.; Ар.; Косіч234; Ксл. помолвка. Растсл.; ПНЗ. Сядні заручыны. Дсл. 249. Ужо й заручыны згулялі. Нсл. 183. На заручынах каралевіч расказаў, як яго выгналі з дому. Н.(Афанасьев I, 1913, 212). Ужо звалі на заручыны. Ст.
- зарызыкаваць—см. под рызыкаваць.
- зарыкаць—см. под рыкаць.
- зарымсьціла, безлич.—см. под рымсьціць.
- зарыпець—см. под рыпець.
- зарыштаваць—см. под рыштаваць.
- засонак-нку, предл.-нку, м.—спячка, состояние душевного оцепенения, бездеятельность, пассивность. Гэтае пытаньнне быццам пабудзіла Васіля із засонку. Шакун: Сьлед 2. Бобік быццам прачхнуўся із засонку. Шакун: Сьлед 19.
- зас-ёсьці-ядаць—см. под сесьці.
- засоўка-ўкі-ўцы, ж.—дырка, в которую входит "пругло". Бягомля.
- засаб, нареч.—друг при друге. БНсл.
- засада-ды-дзе, ж.—запруда. Жучк.: Топонимика 14. На рацэ зрабілі засаду. Жучк.: Топонимика.
- засадка[засадка, Варсл.)-дкі-дцы, ж.—отгороженное место в хлеву, для помещения откармливаемых свиней. Варсл.; Міх. Кормнага парсюка пасадзілі ў засадку. Міх.
- засадыш-ша, предл.-шу; мн. ч., род.-шаў, м.—последняя и меньшая булка хлеба. Ксл. Алена пасадзіла засадыш у печ. Хадулава Куз. (Ксл.).
- заса-дзіць,—см. под садзіць.
- засакатаць—см. под сакатаць.
- засаладзіць—см. под саладзіць.
- зас-опці-апсьці-апці—см. под сапсьці.
- засапсьціся—см. под сапсьці.
- засаромяцца—см. под саромяцца.
- засароміцца—см. под сароміцца.
- засарам, нареч.—стыдновато. Нсл. 185. Табе засарам гэта гаварыць. Нсл.
- засарамаціць—см. под сарамаціць.
- засарамаціцца—см. под сарамаціца.
- засарпаць—см. под сарпаць.
- засарпацца—см. под сарпацца.
- засаўка-ўкі-ўцы, ж.—задвижка. МГсл.; Ар.; Міх.; Шсл.; БНсл. На нач засунулі дзьвery засаўкаю. Ст. Трэба да дзьвярэй прыбіць засаўку. Чашнікі (Ксл.).
- засха, засхі, засе, ж. 1. засуха. Нсл. 187. Засха на полю. Нсл.
2. сухота, внутренний жар. Нсл. 187. Ад засхі ў роце язык паськяпала. Нсл.
- засед-ду, предл.-дзе, м.—присест. За адным заседам вячэра з абедам. Послов. Рапан.: Прык. 249.
- засеяньне-ня, предл.-ню; мн. ч.-ні-няў—засеянное поле. У засеяньне на Трунцех дворных жытам і ярынамі ўвязаньне давана быці маець. Стт. 276.
- зас-еяць-яваць—см. под сеяць.
- заседзець—см. под сядзець.
- заседзіцца-джавацца—см. под сядзець.
- заседзь-дзі, ж.—зачаток, первоначальная форма чего-л., способная к дальнейшему развитию, росту(у насекомых и птиц). Чухны Крэўск. в. Аш. Адзін: Мухі ўзімку затымё, што ўвосень доўга цёпла было, дык не паздыхалі. Другі(гледзячы на адсталую ад сьцяны паперу): Заседзь нейдзе ёсьць. Чухны Аш.
- засек[засек, Шсл.) Пск.(Иеропольский)-ку, у засеку, м.—закром. Нсл. 188; НК: Очерки, Но. 554; Гсл.; Шсл.; Ксл.; Растсл.; ПНЗ; Иеропольский; Дсл. 254. См. аруд. У яго поўныя засекі рознага збожжа. Нсл. Поўны засек аўсу. Вулянавічы Сян. (Ксл.). Насыпалі цэлы засек грэчкі. Ст. Уменьш. засечак-чка, предл.-чку. Шсл.
- заселяпаць—см. под селяпаць.
- засена-ны-не, ж.—тенистое место. НК: Очерки, Но. 898.
- засенак-нка, м.—чулан, перегородка в сенях, для хозяйственных припасов. Нсл. 188. Пакладзі кажух у засенак. Нсл.
- засень-ні; мн. ч., род.-няў, ж.—тень. Сонца ўстае ў засені густа-зялёных ліп. Лойка: Л. песьня. Добра ўлетку пасядзець у засені. Вяжышча Беш. (Ксл.). Гранітны рыцар срэбнай статуэткай суцьмяніцца ў засені гальля. Кавыль: Думы 19. Сядай, бабуля, у засень на травіцы. Дуб: Чые рукі найпрыгожшыя? Уменьш. засенка-нкі, дат., предл. засенцы—тень. Ксл. Жнеі селі абедаць у засенцы. Сукрэмна Сян. (Ксл.).
- засердаваць—см. под сердаваць.
- засердавацца—см. под сердавацца.
- зас-есьці-ядаць—см. под сесьці.
- засетнік-ка, предл.-ку, м.—помещение за сушильнею — "асецьцю". Ксл. Вотрына ляжыць у засетніку. Зямковічы Сян. (Ксл.).
- засевак-ўку, м.—семя, нужное или употребляемое на сеяние. Нсл. 188. Пазыч жыта на засевак. Нсл.
- засеўкі-вак(-ўкаў), единств. ч. нет.—первый день посева. Варсл. На засеўкі мы варылі ґруцяную кашу із салам. Варсл.
- засеўраць—побыть весною на ветре, влияние обнаруживается загаром и загрубением кожи на лице. Пабыў дні два ў лесе, а глядзі від як засеўраў. Дсл. 251.
- засеціна-ны, дат., предл.-не, ж.—засетнік. Ксл. У таку, як малоцяць, дык мякіну кладуць у засеціну. Выгары Куз. (Ксл.).
- засецьце-ця, предл.-цю; мн. ч.-ці-цяў, м.—засетнік. Гэта ж у мяне цячэць засецьце. Тур'я Чэрык. (Бясл.).
- засечак-чка, предл.-чку, 1. отделение портмонэ, кошелька. Шсл. Партманэцік на тры засечкі. Ст.
2.—см. под засек.
- засёрбаць—см. под сёрбаць.
- засетак-тку, предл.-тку, м.—помещение за сушильней — "асецьцю". Ксл.
- засядлаць—см. под сядлаць.
82 👁