даёнка-нкі-нцы, ж.—подойник(дойник, С.). Растсл.; Луні; Ходцы Сян. (Ксл.); Шсл.; Нсл. 138; НК: Очерки, 87; Гсл.; БНсл. Карова дала поўную даёнку малака. Нсл. Малачко смачна, белае, аж блішчыцца ў даёнцы. ЧЧ.(Б. Студіс II-I, 1969, 71). Вада бурбоніла ў падстаўленую маткаю даёнку. Гарэцкі: Песьні, 82.
даёрзацца,—см. под ёрзацца.
даяжджаць,—см. под езьдзіць.
даял-яць-іць,—см. под яліць.
дадзейкацца,—см. под дзейкацца.
дадзерж-аваць-ыць,—см. под дзяржаць.
дадзець, дадзену-енеш-ене; повел.-ень-еньма, соверш., каму чым—досадить. БНсл. Халіму гэта, відаць, троху дадзела. ЗСД. 384. Несоверш. дадзяваць, дадзяю-дзяеш-дзяець-дзяем-дзяіце, каму чым—досаждать. Ар.; МГсл.; БНсл. Да жывога дадзяеш, дадзеў яму. Нсл. 137.
дадзенна, нареч.—ежедневно. Пакінула яна дзеці, каторыя гадавала, тыя, што дадзенна лупцавала. Гарун: Белр. марш.
дадзяваньне-ня, предл.-ню, мн. ч.-ні-няў, м.—досаждение. БНсл.
дазор-ру, предл. и зват.-ру—досмотр, надзор. (БНсл.); Нсл. 138. Блага без свайго дазору. Нсл.
дазорац-рца, предл.-рцу, зват.-рча, м.—надзиратель, смотритель. Нсл. 138; БНсл. Няхай дазорац нас рассудзе. Нсл.
дазорнік, -іка, предл.-іку, зват.-іча, м.—надзиратель. БНсл.
дазорніца-цы-цы, ж.—надзирательница. Нсл. 138. Дазорніцу жаноцкае гаспадаркі маю добрую. Нсл.
дазорны, -ная-нае—предназначенный для надзора, сторожевой.
дазорца-цы-цу, предл.-цу, зват. дазорча, м.—надзиратель. БНсл.; Варсл. Тодар Насевіч быў даўгі час дазорцам. Варсл.
дазорчыха-ыхі-ысе, ж.—надзирательша. Нсл. 138.
дазаляць-яю, ж.—надоедать. ПНЗ; БНсл.
дазерыць,—см. под зерыць.
дазяла, нареч. 1. очень чрезвычайно, Нсл. 138. в дым. Дазяла п'ян. Нсл. 138. Зьнішчыў дазяла. Тм.
даз-іраць-рэць,—см. под зерыць.
дазнаньне-ня, предл.-ню; мн. ч.-ні-няў, ср. 1. убеждение опытом, опыт,(совокупность знаний, навыков, умения, вынесенных из жизни, практической деятельности и т.п., С.). Нсл. 138. Дазнаньням научышся. Нсл. А што да прадбачаньня долі чалавека, дык тут я маю такое дазнаньне, што хоця-няхоця паверыш. Бацьк. Но. 15(499). Пачаў Паўла дзяліцца сваім нязвычайным дазнаньням. Тм. Практычнае жыцьцявое дазнаньне падказавала яму, што чым раней, тым ляпей. Няміга(Бацьк. Но. 16/500). Але паўвядра вады я магу прынесьці да хаты, а брат і гэтага ня зрушыць зь месца. Я маю дазнаньне, не аднойчы выклікаў яго на гэтую работу. Юхневіч: Цётка.
2. испытание(тяжелое, тягостное переживание; жизненные трудности, невзгоды, С.). Ср. даведаньне.
дазнаваць, дазнаю-аеш-аець-аем-аіце, несоверш., што, 1. испытывать, узнавать, изведывать, на собственном опыте какое-л. чувство, ощущение.
2. испытывать, претерпевать что-л., подвергаться чему-л. Аш.; Вал. Ср. знаць 4.
3. юрид.—уличать.
дазнаць-аю-аеш-ае; повел.-ай-айма, соверш. 1. (к дазнаваць 1). Хто бы меў веру мусульманськую, дазнаўшы, прыняць сабе за вучня, трэба грахом сваім чынюшчым каяціся. Кіт. 137aII.
2. (к дазнаваць 2). Аш.; Вал. Дазналі мы шмат гора. Вал.
3. (к дазнаваць 3)—уличить.
дазнаны, прич. к дазнаць 1, 2, 3, 1. испытанный, изведанный. Вал.; Нсл. 138. Дазнаная праўда. Нсл. Дазнанае дзела. Нсл. Раскажу вам тое сёе з дазнанага й прадуманага. Свадкоўскі(Асьвета, Но.1, 1927, стр. 128).
2. прич. к дазнаць 2.
3. уличенный. Залатары, каторыя золата хвальшуюць, а ў том былі бы дазнаны, тады самы на горле агнём маюць быць караны. Стт. 84. Хто бы бяз прычыны ад суду падкаморага адзоў учыніў, тот павінен за высланьням камісароў дазнаны, заплаціці віны падкамораму щэсьць рублей грошай. Стт. 352.
дазнацца-аюся-аешся, соверш.—разузнать, убедиться путем следствия, распросов. Дсл. 174. Ну, надабе дазнацца аб гэтым дзеле добранька. Дсл. Дазнаўся пан, ідзе яго ўкрадзеная кабыла. Тм. Дазнаўся пан, што нехта к яму ў гарох ходзе. Тм.
дазвол-лу, предл. и зват.-ле, м.—разрешение, Ксл. позволение, Шсл.; Бяльсл.; Варсл. разрешение, позволение. Гсл.; МГсл.; Дсл.; БНсл. Батрак пашоў без дазволу ў госьці. Ельн. (Дсл.). Калі ё дазвол, дык пойдзем. Навікі Віц. (Ксл.). Не далі дазволу на лес. Ст. Без майго дазволу не сячыце лесу. Нсл. 138. Як ты сьмеў жаніцца без майго дазволу? Ельн. (Дсл. под общий).
дазволіць-лю-ліш-ле; повел. дазволь-льма—позволить, Гсл.; Асташова Чаш. (Ксл.); Шсл.; Дсл.; Бяльсл. разрешить(дать разрешение, позволение, С.). Ксл.; Дз.; МГсл.; Дсл. Біла чалом, жэбых ей дазволіў тот пояс заставіці. Я ясьмі ей дазволіў ў тых жа пенязях заставіці. Гордз. Ак. XVII. Хто табе дазволіў чужое браць? Ст. Ён нам дазволіў адкасіць воз сена. Асташова Чаш. (Ксл.). Ехалі яны толькі ўдвух, у купэ першае клясы, куды й яму дазволілі сесьці, як хвораму. Дзьве Душы, 7. Прич. дазволены—позволенный, БНсл. разрешённый. Несоверш. дазваляць-яю-яеш-яе;
84 👁