дзяціныя цацкі. Ст. (Шсл. под браць). Было яму ня бегчы. Мікалаёва Куз. (Ксл. под бегчы). Ср. ПОС 44.
2. дательный падеж местоимения может только подразумеваться. Было ня браць малога, а мне што? Гарэцкі: Песьні, 30. Ці вылезьлі табе вочы, ці ты сватаў мяне ночы? Было сьветла запаліці. Новыя Івойценкі Імгл. (Косіч, 24).
быліб I. 1. союз; употр. для присоединения предложений цели:—только бы, Нсл. 40. лишь бы, только для того чтобы. Хоць гразь пеляскаць, быліб сваё зыскаць. Нсл. Гэта не работнік, а дзяньдзівір: глядзіць, быліб дзень прайшоў, ды да нас не дайшоў. Нсл. 129( под дзяньдзівір).
2. союз.—лишь бы только. Быліб сьняжок падпаў, дарога будзе. Нсл. 40.
быліб II, частица.—только бы, Нсл. 40. лишь бы. Быліб грошы дастаць. Нсл.
быстра-ры-ры, ж.—название быстрой коровы. Ар.
быліна-ны-не, ж.—стебель травный. Нсл. 40. Былінаю сьцебануў. Нсл. Уменьш. былінка-нкі-нцы. Нсл. 40. Саломы ні былінкі няма. Нсл. Собир. быльлё, (Ксл.)-ля, предл.-лю, ср. 1.—голые стебли. Гсл. Усе сена падабраў, адно быльле засталося. Нсл.
2.—стеблистая трава, Нсл. 40. жесткая стеблистая трава. Ксл. Быльлё скасіў. Лятоўшчына Куз. (Ксл.). Поле быльлям зарасло. Нсл.
3.—солома. Нсл. 40. У пшонцы адно толькі быльлё.
быльнёг-нягу, предл.-нязе, м.—быльлё 2 (под быліна ). Быльнягом парос курган. Крушына: Творы 161. Вятры ўзрываюць быльнёг на мяжы. Трус(Калосьсе, Но. 1, 1935 г, стр. 22).
быльнік-іку, предл.-іку, м., собир.—жесткая стеблистая трава, Ксл. стеблистая трава. Нсл. 40. Парос адзін быльнік. Пяцігорск Беш. (Ксл.). Там нічога не расьцець, толькі адзін быльнік. Ст. У хлеў нарваў быльніку. Ст. Быльніку накасіў. Нсл. Уменьш. быльнічак-чку, предл.-чку—мягкая стеблистая трава. Нсл. 40. Быльнічку нажні каню. Нсл.
бырк, междомет. — бурдынц.
быстрак-ака, предл.-аку, зват.-ача; мн. ч.-кі-коў-ком, мн. ч., предл.-кох, м. 1.—мальчик с быстрым дарованием. Нсл. 40. Хлапец твой быстрак, зараз поймецца, што абача. Нсл. Уменьш. быстрэчак-чка, предл. и зват.-чку—мальчик с большим дарованием, остроумный. Дсл. 46. Гэты сын у яго быстрэчак. Дсл.
2.—быстротечь, самая быстрая струя реки, Нсл. 40. быстрина. Лучыў на быстрак, і пацягнула. Нсл.
3. гусиное перо крайнее от верха крыла. Нсл. 40. Быстрак ня так добры да пісьма. Нсл.
быстравокі-кая-кае—быстроглазый.
быстрэчак—см. под быстрак.
быстры-рая-рае—быстрый. МГсл.; Ар. Я тую быстру рэчку хочу-пераскочу. Расуха Імгл.(Косіч 11). Быстры ручай. МГсл. Быстрая вада. Ар.
быстрыня-ні-ні; мн. ч. быстрыні-няў, ж.—быстрота. МГсл.; Ар.; Нсл. 40. У самую быстрыню ракі пусьціўся. Нсл. На быстрыні жыцьця. Г. Радзімы, Но. 40(1047).
быська-ські-ську, м., дет.—бычок. Нсл. 40. Быську накарміце. Нсл.
быт, быту, предл. быце, м.—бытие, существование. Каб мне маладзенькай быту не разьбілі. Из песни.
быту не даваць—дословно: не давать жить, не давать покоя. См. збыту не даваць.
бытае-ага—прошедшее. Гсл.
быты-тая-тае—былой. Нсл. 40; БНсл. Гэта бытае дзела, было дый прайшло. Нсл.
бывалашні-няя-няе—бывалый, Ксл. бывший прежде, имевшийся. Я ня ўмею пабывалашняму пяяць. Стаішча Чаш. (Ксл.).
быць I. В наст. вр. формы 3-его лица ед. числа, ё, ёсьць, ёсьцека, употр. для всех лиц ед. и мн. числа.
Буд. вр. буду-дзеш-дзе; повел. будзь, будзьма; прошл. вр. быў, была, было, былі, тоже с отрицанием: ня быў, ня была, ня было, ня былі.
1. несоверш.—быть, существоввать. Ар.; Ржевский у. (Гринькова: Тудовляне 316, 24); Северск. 38. Ці ведаюць, як даўна былі людзі на сьвеце? — Людзі былі ад стварэньня сьвету.
—иметься. Даўней у Вялікалітве было шмт болей дзікое жывёлы, чымся цяпер ё. У Гаўрэля былі каровы й козы, а цяпер ё адно каровы. Жыў дзедка, жыла бабка, было ў іх пяць авечачак, шосты бычэчак. Из байки, Мл.
2. находиться, присутствовать где-либо.
быў на каню і пад канём, (послов.)—прошел огонь и воду и медные трубы. Н.(ЧЧ, 107); Ск.(ЛБ 3919); Іг. Яўген быў на судзе за сьветку. Соверш. зьнябыцца—затосковать, загрустить долгим отсутствием откуда-либо. Ар. Зьнябыўся з дарогі. Ст. Соверш. набыцца—побыть долго. Нядоўга ты ў нас набыўся. Нсл. 299. Досіць доўга сякіра мая ў вас набылася. Тм. Соверш. убыць-буду-будзеш-будзе; прош. вр. убыў, убыла, убыло, убылі—пережить, выжить. Не вялікая шкода, абачымся, як жывы ўбудзем. Дудзіцкі(Бацьк., Но. 1-2/437-438).
84 👁