цяліцца-люся-лішся—телиться. Ар. Соверш. ацяліцца—отелиться. Ар. Наша карова ўжо ацялілася, — ацеліцца на гэтым тыдню. Ст. Отгл. имя сущ. ацяленьне -ня—отел. Ар. на ацяленьню—в скором времени отелиться. Ар. Карова на ацяленьню. Ар. цялушка—телочка. Гсл. цяльпух-уха, предл.-уху, зват.-ўша, мн. ч., дат.-хом, мн. ч., предл.-хох, м.—круглый, толстый обрубок дерева. Ксл. Ён ледзь прынёс асінавы цяльпух. Русінава Сян. (Ксл.). Але ж ты цяжкі, як цяльпух. Тм. Уменьш. цяльпушок-шка, предл.-шку, зват. цяльпушку, мн. ч., дат.-шком, мн. ч., предл.-шкох. Перакулі гэтыя цяльпушкі на іншае месца. Нсл. 404( под перакуліць ). цям: на цям ня прыходзе—забываю, не припоминаю. Каралішчавічы. цямісты-тая-тае, 1. примечательный (заметливый, С.) Нсл. 694. Нябось, ён хлапец цямісты. 2. легко примечаемый, Нсл.; Мгсл. заметный. Нсл. Дарога цямістая, ня зблудзіш. Нсл. цяміць, (Скарына II Ц.) цямлю, цяміш-ме, перех. 1. разуметь, смыслить, понимать, Вят., Вост., Тмб., Пск. (Даль); Гсл.; Нсл. 694; Ксл. разуметь, смыслить. Шсл. Ён цяміць гаворку нашу. Нсл. Ані нічога ён ня цяме. Ст. Цяме ён добра! Шыркі Куз. (Ксл.). Ён цяме гаворку нашу. Нсл. Ці ня цяме твая галава, што ты вырабляеш? Нсл. Вы болей за ўсіх нас будзеце цяміць, што й як рабіць. Дзьве Душы 117. Соверш. уцяміць,а) уразуметь, понять, Ксл. уразуметь. Шсл. Ён добра ўцяміў дарогу. Пожынкі Сян. (Ксл.). Ніяк ня можа ўцяміць нічога. Ст. Адам ня ўцяміў, што рабіць. Марціновіч(Беларус, Но. 159). Я толькі аднаго не магу ўцяміць: чаму вас так парушаюць бычкі нашы? Макаёнак: Каб людзі... Так ён неяк, што не магу яго ўцяміць: як быццам за нас, як быццам не. Дзьве Душы 97. б) вперить, устремить. Нсл. 77. Уцяміць вочы ў што. Нсл. См. уцеміць. 2. соображать. МГсл. 3. помнить. Нсл. 694. Ці цяме твая галава, што ты вырабляеш. Нсл. 4. припоминать. Нсл. Ты можа цяміш, прыцяміў гэта, што ён табе казаў. Нсл. 5. примечать(замечать, С.) Нсл.; Гсл. П'яны ты нічога ня цяміш, што яны каля цябе шамбераць(—сьмяюцца зь цябе, С.) Нсл. Соверш. выцяміць—высмотреть, заметить, присматривая за чем. Нсл. 102. Выцяміў ткі, калі ён вышаў і куды пайшоў. Нсл. цяміць, соверш. цяміла, безлич.—надоумливает, надоумило, наводит, навело, подразумевается невидимая сила, добрая или злая. Нсл. Цяміць, цяміла цябе, як хораша гэта робіш, зрабіў. Нсл. Няхай цябе цяміць, што ты тут панарабляў. Нсл. О! каб цябе цяміла за гэткую работу. Нсл. Цяміла вас паехаць гэтаю дарогаю, а то б разьмінуліся. Нсл. нацяміць 1.—заметить в уме(приметить, С.) Нсл. 739. Я нацяміў сабе харошую дзяўчыну. Нсл. 2. наметить. нацямлеваць-люю-люеш-люе, многократ. к цяміць, 2, 1.—насматривать, замечать в уме. Нсл. Нацямлевай дарогу, калі б, адтуль едучы, ня зьбіцца. Нсл. 2. намечать. прыцяміць, 1. заметить, приметить. Ксл. Прыцяміў, хтось шаволіцца. Нсл. Я ня прыцяміў, як ты прышоў. Нсл. Я ня прыцяміў, ці ён там быў, ці не. Суднікі Куз. (Ксл.). Ці ты гэтага ня бачыў, ня прыцяміў? Вел. Куз. 196. 2.—привести на память, припомнить, Нсл. 517. вспомнить. Ксл. Ня прыцямлю, калі й пры кім гэта было. Нсл. Ніяк ня прыцямлю, калі гэта было. Лазок Куз. (Ксл.). прыцямлены—замеченный. Нсл. 517. Прыцямлены час, конь, куст, лес. Нсл. Несоверш. прыцямляць-яю-яеш-яе; повел.-яй-яйма, многократ., перех. 1. примечать, НК: Дудар, Но. 10. внимательно посматривать, замечать. Нсл. 517. Прыцямляй, прыцям, ці ня будзе хто ехаць. Нсл. 2.—приводить на память, припоминать. Нсл. 517. Прыцямляй, як гэта дзеялася. Нсл. сьцяміць, 1. понять. Нсл. Ён сьцяміў гаворку нашу. Нсл. 694. Дзе схаваны іх прычыны — ня ўсім сьцяміць і згадаць. С. Музыка 233. 2. сообразить. Шсл.; МГсл. Ня сьцяміў адразу, у чым дзела. Ст. Я даўно сьцяміў, куды ён ходзе поначы. Глебаўск Сян. (Ксл.). Ніяк ня сьцямлю, што ён робе. Слабодка Куз. (Ксл.). Прич. сьцямлены, 1. понятый. 2. соображенный. 3. примеченный издали. Нсл. 628. Яны здалеку сьцямлены мною. Нсл. цяміцца-млюся-мішся, 1. всматриваться в даль. Нсл. 694. Куды ты цямішся? Нсл. 2. присматриваться(вблизи, Нсл.) Ксл. Цяміся й ты на рынку рыбы. Мазалава Куз. (Ксл.). Цямлюся, ці ня мой гэта конь. Нсл. Соверш. прыцяміцца, а) всмотреться в даль. Нсл. 694. Куды ты прыцяміўся? Нсл. б) напрячь взор и внимание, всмотреться. Нсл. 517. Прыцямся да гэтага каня; здаецца ён наш, што ўкралі. Нсл. Прыцяміўся і пазнаў. Нсл. 694. 3. запропаститься. Шсл. А бадай ты цяміўся, які ж ты дурны, браце! Ст. цямся яно!—пусто ему, пропади оно! Гсл. уцяміцца—сосредоточиться взором(и вообще, С.) Ксл. Як уцяміцца ў што, дык не адарваць. Луб'ева Аз. (Ксл.). Было тое, мабыць, пад восень, бо добра ўцямілася хлопцу, як уланы абтрэсьлі і да апошняга яблычка падабралі ўвесь іхны і