- склад-ду, 1. складка(действие). Нсл. Склад жыта з вазоў. Нсл. Склад сена. Нсл.
2. состав. Гсл.
- склад-ду, предл.-дзе, м. 1. слог. Гсл. Чытай па складох. Гсл.
2. грамм.—слог(слова). Ар.; Гсл.; Шсл.; МГсл. Па складох чытае. Ст. Перайшоў ужо склады. Ст.
3. слог речи, стиль; ход мыслей. Складу няма ў яго мове. Нсл.
4. привернутые при пахании одна к другой две "ськібы" земли. Ар.; Шсл. Склад роўненька злажы, дык тады й арацца будзе добра. Ст. Гоні ўзараў у склад, а засталае ў роськідку. Ст.
5. телосложение. Ар. Ён харошага складу. Ар. Дзеўка відам харошая, але склад у яе не харошы. Нсл. Склад у жарабка добры, але няма ведама які нораў. Ст.
6. место, кладовая для помещения разных вещей. Нсл.; Мгсл. Палажы гэтыя рэчы ў склад. Нсл.
7. вещи, товар, сложенные на сохранение.
8. состав. Гсл.; МГсл. У склад таварыства ўходжу я. Гсл.; МГсл.
9. стар.—договор, условие, сделка. Даль. А тот склад дзяржаці на обе стороны ў Полацку і ў Рызе. Даль.
- складан-ана, предл.-ане, зват.-ане; мн. ч.-ны-ноў-ном, мн. ч., предл.-нох, м., мат. 1. слагаемое.
2. то из чего слагается, составляется что-л.; составная часть какого-л. целого; слагаемое.
- складанасьць-ці, ж.—сложность. Нам надабе было ўжыцьцёвіць пераход пераз адкрыты космос із карабля "Зьвяз 5" на караб "Зьвяз 4". Мы добра разумелі складанасьць гэтага заданьня. Г. Радзімы, Но. 1062, фев. 1969.
- складанік-ка, м.—складной нож. Ксл. Мой складанік ссорыўся(згубіўся). Мікалаёва Куз. (Ксл.).
- складанка-нкі-нцы, ж. 1. складчина. Ар.; Нсл. 582. Грашыная складчына. Нсл. 122( под грашыны). Складанку зрабілі на царкоўны звон. Нсл. Ты да складанкі нашае не належыш. Нсл. Сваты робяць складанку на гарэлку. Ар.
2. складчина, вещь, купленая в складчину. Ар.
- складань-ні, ж., печат.—набор. Складань гатова, цяпер карэктар будзе чытаць.
- складаньне-ня, предл.-ню; мн. ч.-ні-няў, ср., мат. 1. сложение.
2.—см. под класьці.
- складаньнік-ка, м.—наборщик. Гсл.
- складанчык-ка, предл.-ку, м.—перочинный ножик. Войш.; МГсл.
- склад-аны-аць,—см. под класьці.
- складаны—складной(ножик). Гсл.
- складаны-ная-нае—сложный. МГсл.
- складацца-аюся-аешся, несоверш. 1.—метить в цель, целиться. См. лучаць. Соверш. злажыцца, -жуся, зложышся—прицелиться.
2.—см. под класьціся.
- складковы-вая-вае, прилаг. к складка. НК: Дудар, 199. Складковыя грошы. НК: Дудар, 199.
- складнець-ею-ееш-ее—делаться стройнее. Нсл. Дзеўка, што расьцець, то складнее. Нсл. Соверш. паскладнець—стать стройнее. Нсл. Падрос хлапец і паскладнеў. Нсл.
- складны-ная-нае—стройный, Нсл.; Ар.; Шсл. хорошо сложенный. Ар. Складная дзеўка. Ар. Складны дзяціна стаў, як падрос. Нсл. Складны ягоны конік. Ст. У Пятроўку ўсе ня прыгожыя песьні, кароткія, ня складныя. Севершч.(Косіч 20). Нареч. складна гаварыць—стройно говорить(т.е. говорить так, чтобы получался хороший склад, С.) Ксл., красиво(говорить). Шсл. Ён ужо складна гавора. Воўсішча Сян. (Ксл.). Так жа складна гавора, аж люба яго слухаць! Ст.
- складзены,—см. под класьці.
- складзісты-тая-тае, 1. складной. Нсл. Складзісты нож.
2. стройный. Нсл. Складзісты мужчына. Нсл. Складзістая ягоная мова. Нсл. Складзістую сказаў ты казачку. Нсл.
- скланы,—см. под класьці.
- склапатацца,—см. под клапатаць.
- скласьці,—см. под класьці.
- скласьціся,—см. под класьціся.
- склезень-зьня, общ. 1.—малыш, карапуз, Ксл. дитя, особенно малое. Нсл. 583. Ай ты склезень! Мазалава Куз. (Ксл.). Ты яшчэ сусім склезень. Тм. Ён яшчэ склезень, ня цяме нічога. Нсл. Які ты склезень, а кугаканьня на ўсю хату. Нсл. 257( под кугаканьне).
2. малолеток. Нсл. Ты склезень супроці мяне. Нсл.
3. худощавый(слабосильный? С.). Нсл. 583. Трох гэтых склезьняў мала мне на адну руку. Нсл.
- склеп-пу, предл.-пе; мн. ч. скляпы-поў-пом, мн. ч., предл.-пох, м.—погреб. МГсл.; Ар.; Ксл. Я зламіў яго, забіў рот, зьвязаў і сьцягнуў у склеп, ведаеце, робяць тут такія пад гасподамі. Дзьве Душы 183.
- склеп-пу, м. 1. подвал. Гсл.
2. склеп. Гсл. Кароль узяў пташку і казаў замкнуць да склепу. Н.(Афанасьев: Сказки I, 1913, 209). Палажы масла ў склеп. Навасёлкі Сян. (Ксл.). Вымуравалі склеп на бульбу. Ст. Яблыкі пахавалі ў склеп. Ст. Вінны, піўны склеп. Нсл.
- склеп-пу, предл. и зват.-пе, м. 1. сводчатое каменное(всякое) построение. НК: Очерки, Но. 505.
2. погреб. Ар.; НК: Очерки, 361. Уменьш. склепік-ка—погребок. Склепік маленькі, ды харошанькі. Нсл.
- склешч-авацца-ыцца,—см. под клешчыцца.
- скляньне-ня, собир.—битое стекло. Растсл.
81 👁